Netflix, YouTube i rosyjska bajka. Dlaczego rodzice powinni sprawdzać źródła treści dla dzieci?

Brytyjscy posłowie zwrócili się do minister kultury Lisy Nandy w sprawie rosyjskiego serialu animowanego „Masza i Niedźwiedź”. Nie chodzi jednak tylko o pytanie, czy bajkę należy usuwać z platform. Ważniejsze jest coś innego: czy dorośli wiedzą, jakie treści dzieci oglądają na Netflixie, YouTube i innych serwisach.

Sprawę opisał The Guardian. Według gazety ponad 50 posłów z sześciu brytyjskich partii politycznych podpisało list, w którym zwrócono uwagę na obecność rosyjskiej produkcji w serwisach dostępnych dla dzieci, w tym na Netflixie i ITVX.

W liście wskazano między innymi na odcinki, w których pojawia się radziecka symbolika wojskowa. Według posłów w jednej ze scen Masza nosi strój przypominający radziecki mundur i hełm czołgisty, a w innej czapkę kojarzoną z radziecką strażą graniczną i aparatem represji Związku Radzieckiego.

To nie znaczy, że w Wielkiej Brytanii zapadła już decyzja o blokowaniu lub usunięciu serialu z platform. Na razie mowa o politycznym apelu i pytaniu do rządu, czy treści kierowane do dzieci powinny być dokładniej sprawdzane, gdy pojawiają się wobec nich poważne zarzuty ze strony sojuszników.

Dlaczego temat wraca teraz?

Powodem jest także decyzja Netflixa. Platforma nabyła prawa do kolejnych sezonów „Maszy i Niedźwiedzia” oraz przedłużyła licencję na wcześniejsze sezony i spin-offy w ponad 100 krajach. Dla wielu rodziców oznacza to, że rosyjska produkcja może pojawić się w bardzo prostym, codziennym kanale dostępu: w aplikacji, którą dziecko zna i uruchamia bez zastanowienia.

Ukraiński kontekst jest tu szczególnie ważny. Ukraińskie Centrum Przeciwdziałania Dezinformacji określa ten serial jako narzędzie rosyjskiej „miękkiej siły”, czyli wpływu prowadzonego nie przez otwartą agitację, ale przez kulturę, rozrywkę, symbole i przyzwyczajenia. O sprawie pisał także Detector Media.

W Estonii podobne stanowisko zajął minister spraw zagranicznych Margus Tsahkna. Zwrócił uwagę, że radzieckie symbole dla wielu krajów Europy Środkowej i Wschodniej nie są neutralną dekoracją, lecz kojarzą się z okupacją, deportacjami i zbrodniami.

Producent serialu, studio Animaccord, zaprzecza zarzutom. Przedstawiciele firmy przekonują, że „Masza i Niedźwiedź” to popularna bajka dla rodzin, bez politycznego przekazu, tworzona wokół tematów przyjaźni, wyobraźni i zabawy.

Nie każda bajka jest neutralna

Problem polega na tym, że dzieci nie oglądają treści tak jak dorośli. Nie sprawdzają kraju pochodzenia produkcji, właściciela praw, kontekstu politycznego ani tego, kto zarabia na wyświetleniach. Dla dziecka bajka jest bajką. Dla dorosłych może być jednak częścią obiegu kultury, symboli i pieniędzy.

W przypadku rosyjskich produkcji po 2022 roku to pytanie stało się szczególnie wrażliwe. Rosja prowadzi pełnoskalową wojnę przeciwko Ukrainie, a jednocześnie rosyjskie treści nadal mogą funkcjonować w globalnym obiegu rozrywkowym, także w wersjach językowych przygotowanych dla odbiorców z innych krajów.

Ukraińskie media zwracały wcześniej uwagę, że ukraińskojęzyczny kanał „Masza i Niedźwiedź” na YouTube osiągał bardzo wysoką oglądalność. Według Detector Media tylko w 2025 roku miał ponad 800 mln wyświetleń, a w opisach pojawiały się odwołania do rosyjskich zasobów i sieci VK, zablokowanej w Ukrainie.

To pokazuje, że sama wersja językowa nie wystarcza. Jeśli bajka jest po ukraińsku albo po polsku, nie oznacza to automatycznie, że jej źródło, finansowanie i kontekst są neutralne.

Co mogą zrobić rodzice?

Najprostszy wniosek z tej sprawy nie brzmi: natychmiast usuwać wszystko z listy oglądania. Ważniejsze jest świadome sprawdzanie, co dzieci dostają jako „bezpieczną” rozrywkę.

• sprawdzać kraj pochodzenia produkcji i nazwę studia;
• zwracać uwagę, kto jest właścicielem praw do serialu;
• nie kierować się wyłącznie językiem dubbingu;
• patrzeć, czy w bajce pojawiają się symbole wojskowe, imperialne lub radzieckie;
• sprawdzać, czy oficjalne profile i linki nie prowadzą do rosyjskich zasobów;
• rozmawiać z dziećmi o tym, co oglądają, zamiast zostawiać algorytmom pełną kontrolę.

Dotyczy to także rodzin w Lublinie i w całej Polsce. W wielu domach dzieci korzystają z Netflixa, YouTube, tabletów i smart TV. Często robią to w języku polskim, ukraińskim albo rosyjskim. Dlatego kontrola rodzicielska nie powinna ograniczać się tylko do wieku dziecka i czasu przed ekranem.

Warto pytać również o źródło treści. Kto ją wyprodukował? Z jakiego kraju pochodzi? Jakie symbole pokazuje? Czy dziecko ogląda oficjalny kanał, czy przypadkowe kopie? Czy platforma pokazuje kontekst produkcji, czy traktuje ją jak zwykłą bajkę?

Spór wokół „Maszy i Niedźwiedzia” jest więc szerszy niż jeden serial. To przypomnienie, że dziecięca rozrywka również może być częścią walki o uwagę, emocje i oswajanie symboli. A duże platformy nie zwalniają dorosłych z odpowiedzialności za to, co trafia na ekran dziecka.