Pięć lat zmian na wschodniej granicy
16:38, Wczoraj
Wiarygodne źródło

Granica polsko-białoruska. Pięć lat po kryzysie

Pięć lat zmian na wschodniej granicy
Granica polsko-białoruska. Pięć lat po kryzysie

8 listopada 2021 roku tysiące migrantów zgromadziły się przy polsko-białoruskiej granicy w rejonie Kuźnicy. Próby forsowania zabezpieczeń, obecność wojska, policji i Straży Granicznej oraz dramatyczne obrazy ludzi koczujących w zimnie stały się symbolem jednego z najpoważniejszych kryzysów na wschodniej granicy Unii Europejskiej. Pięć lat później sytuacja wygląda zupełnie inaczej.

Od 1 stycznia do 15 października 2026 roku polskie służby odnotowały na granicy z Białorusią 474 próby jej nielegalnego przekroczenia. W analogicznym okresie 2025 roku było ich 28 328. Oznacza to spadek o ponad 98 procent. Polska rozbudowała zabezpieczenia, zmieniła przepisy i wzmocniła ochronę granicy, ale władze nadal ostrzegają przed możliwością ponownego nasilenia presji migracyjnej.

Listopad 2021. Kulminacja kryzysu na granicy

Kryzys narastał już od lata 2021 roku. Reżim Aleksandra Łukaszenki ułatwiał przyjazd cudzoziemców do Białorusi, a następnie kierował ich ku granicom Polski, Litwy i Łotwy. Komisja Europejska uznała te działania za formę ataku hybrydowego wymierzonego w Unię Europejską. Migranci, często pochodzący z państw Bliskiego Wschodu i Afryki, byli wykorzystywani jako narzędzie politycznej presji.

2 września 2021 roku w części województw podlaskiego i lubelskiego wprowadzono stan wyjątkowy. Obowiązywały ograniczenia przemieszczania się i dostępu do terenów przygranicznych. Sytuacja zaostrzyła się 8 listopada, gdy duże grupy migrantów ruszyły w stronę przejścia w Kuźnicy. Od 9 listopada zawieszono tam ruch graniczny. Do kolejnej gwałtownej konfrontacji doszło 16 listopada przy przejściu granicznym w Kuźnicy. W kierunku polskich funkcjonariuszy rzucano kamieniami i innymi przedmiotami, a część z nich odniosła obrażenia.

Według danych przekazanych przez Straż Graniczną w całym 2021 roku odnotowano 39 645 prób nielegalnego przekroczenia granicy z Białorusią. Były to zarejestrowane próby, nie liczba różnych osób. Ci sami cudzoziemcy mogli podejmować więcej niż jedną próbę przedostania się do Polski.

2022-2023. Stalowa zapora nie zakończyła presji migracyjnej

W 2022 roku Polska wybudowała na lądowym odcinku granicy z Białorusią stalową zaporę o długości około 186 kilometrów i wysokości 5,5 metra. Rozpoczęto również rozwijanie zabezpieczeń elektronicznych, w tym systemów kamer i czujników. Celem było utrudnienie przekraczania granicy i zapewnienie funkcjonariuszom czasu na reakcję.

W 2022 roku liczba zarejestrowanych prób spadła do 15 699, jednak w 2023 roku ponownie wzrosła do 26 056. Pokazało to, że samo wybudowanie ogrodzenia nie rozwiązało problemu. Mimo zapory próby nielegalnego przekroczenia granicy trwały, a ich liczba ponownie wzrosła w 2023 roku.

2024. Śmierć żołnierza i nowa strefa buforowa

W 2024 roku sytuacja ponownie stała się szczególnie napięta. 28 maja podczas służby w rejonie Dubicz Cerkiewnych nożem został ugodzony polski żołnierz Mateusz Sitek. Zmarł 6 czerwca w wyniku odniesionych obrażeń. Jego śmierć wywołała ogólnopolską dyskusję o bezpieczeństwie funkcjonariuszy i żołnierzy chroniących granicę.

13 czerwca 2024 roku wprowadzono strefę buforową, ograniczając dostęp do wybranych terenów przygranicznych. Rząd uzasadniał tę decyzję koniecznością ochrony służb i skuteczniejszego przeciwdziałania nielegalnym przekroczeniom. Po 70 dniach jej funkcjonowania Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji informowało o spadku liczby prób o blisko 70 procent w porównaniu z poprzedzającym okresem tej samej długości. Porównanie to pokazuje zmianę skali zjawiska, choć nie pozwala przypisać całego spadku wyłącznie strefie buforowej.

2025. Mocniejsze zabezpieczenia i ograniczenie możliwości ubiegania się o ochronę

W kolejnych miesiącach Polska modernizowała istniejącą zaporę, wzmacniając jej stalowe elementy i systemy obserwacji. Rozwijano także dodatkową infrastrukturę ochronną. Mimo tych działań w 2025 roku Straż Graniczna odnotowała 29 685 prób nielegalnego przekroczenia granicy z Białorusią poza przejściami granicznymi. Dane te pochodzą z odpowiedzi MSWiA na interpelację poselską i obejmują cały rok.

27 marca 2025 roku weszła w życie nowelizacja ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Polski. Tego samego dnia rozporządzeniem Rady Ministrów wprowadzono czasowe ograniczenie prawa do złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy z Białorusią. Przepisy przewidują wyjątki między innymi dla małoletnich bez opieki, kobiet w ciąży, osób wymagających szczególnego traktowania ze względu na wiek lub stan zdrowia, osób narażonych na poważną krzywdę w państwie, z którego bezpośrednio przybyły, oraz obywateli państwa stosującego instrumentalizację migracji. Ustawa przewiduje także sytuacje, w których wyjątki te nie mają zastosowania.

Ograniczenie może obowiązywać przez okres nie dłuższy niż 60 dni. Jeżeli przyczyny jego wprowadzenia nie ustają, Rada Ministrów może je przedłużyć na kolejny okres, również nie dłuższy niż 60 dni, po uzyskaniu zgody Sejmu.

Rozwiązania te spotkały się z krytyką organizacji praw człowieka. Amnesty International wskazywała, że ograniczenie możliwości ubiegania się o ochronę i praktyki zawracania migrantów mogą naruszać międzynarodowe zobowiązania Polski. Rząd argumentował natomiast, że szczególne środki są konieczne wobec instrumentalnego wykorzystywania migracji przez Białoruś i Rosję.

2026. Liczba prób spadła o ponad 98 procent

W 2026 roku presja migracyjna na polsko-białoruskim odcinku granicy wyraźnie osłabła. Nie oznacza to jednak, że problem nielegalnej migracji na wschodniej granicy Polski został rozwiązany. Władze wskazują na skuteczność nowych zabezpieczeń, działań służb i zmian prawnych, ale dostępne dane nie pozwalają określić, w jakim stopniu każdy z tych czynników przyczynił się do spadku liczby prób przekroczenia granicy.

Jednocześnie na granicy polsko-litewskiej od 1 stycznia do 15 października 2026 roku odnotowano 1054 próby nielegalnego przekroczenia granicy, wobec 569 w analogicznym okresie 2025 roku. To wzrost o około 85 procent. W ocenie przedstawicieli polskiego rządu część presji migracyjnej przesunęła się na inne odcinki wschodniej granicy Unii Europejskiej, zwłaszcza w kierunku Litwy i Łotwy. Dane te nie dowodzą jednak, że każda osoba próbująca dostać się do Polski przez Litwę wcześniej podejmowała próbę przekroczenia granicy polsko-białoruskiej.

Rząd utrzymuje rozbudowane zabezpieczenia. Według informacji MSWiA z czerwca 2026 roku w ciągu dwóch lat zainwestowano blisko 3 miliardy złotych we wzmocnienie ochrony granicy. Resort zalicza do tych inwestycji między innymi modernizację zapory fizycznej, rozwój zabezpieczeń elektronicznych, budowę dodatkowych umocnień, wież obserwacyjnych, utwardzonej drogi wzdłuż zapory oraz systemu wykrywania dronów. Jest to kwota podawana przez ministerstwo, a nie niezależnie zweryfikowane zestawienie wszystkich wydatków.

Strefa buforowa została przedłużona od 1 września do 29 listopada 2026 roku. Z kolei 6 listopada Sejm wyraził zgodę na kolejne 60 dni czasowego ograniczenia prawa do składania wniosków o ochronę międzynarodową na granicy z Białorusią. Za przyjęciem wniosku głosowało 425 posłów, przeciw było 17, a jeden wstrzymał się od głosu. Rada Ministrów wydała następnie rozporządzenie z 13 listopada 2026 roku, opublikowane 16 listopada w Dzienniku Ustaw pod pozycją 1501, przedłużające obowiązywanie ograniczenia na kolejny okres.

Bezpieczeństwo granicy i dramat ludzi w przygranicznych lasach

Przez pięć lat kryzys miał również wymiar humanitarny. W przygranicznych lasach znajdowano osoby wyczerpane, wychłodzone i wymagające pomocy medycznej. Organizacje humanitarne dokumentowały przypadki śmierci migrantów oraz przymusowego zawracania ich do Białorusi. Według organizacji We Are Monitoring w 2025 roku udokumentowano 2077 przypadków takich zawróceń, dotyczących łącznie 868 osób. Liczba przypadków jest większa od liczby osób, ponieważ część migrantów doświadczała zawrócenia wielokrotnie. Są to dane z monitoringu organizacji, a nie pełna statystyka wszystkich działań służb.

Ochrona granicy nie zwalnia państwa z obowiązku przestrzegania praw człowieka. Polska ma prawo przeciwdziałać nielegalnemu przekraczaniu granicy i przemocy wobec swoich funkcjonariuszy. Jednocześnie każda osoba, również przybywająca nielegalnie, powinna być traktowana zgodnie z obowiązującym prawem, w tym zasadą zakazującą odsyłania ludzi do miejsc, w których grozi im prześladowanie, tortury lub inne poważne krzywdy.

Co pięć lat kryzysu oznaczało dla Lubelskiego?

Choć najbardziej znane wydarzenia listopada 2021 roku rozgrywały się w województwie podlaskim, polsko-białoruska granica przebiega także przez województwo lubelskie. Już we wrześniu 2021 roku stan wyjątkowy objął 68 miejscowości w tym regionie. Dla mieszkańców terenów przygranicznych oznaczało to ograniczenia w codziennym życiu, a dla służb konieczność utrzymywania wzmożonej ochrony granicy.

Zmiany w polityce granicznej mają znaczenie także dla ruchu międzynarodowego, transportu i funkcjonowania przejść granicznych w regionie. Nie wszystkie obostrzenia obowiązujące na Podlasiu dotyczą jednak województwa lubelskiego. Przed podróżą w rejon granicy należy sprawdzić aktualne zasady ruchu i ewentualne ograniczenia dostępu do poszczególnych obszarów.

Czy kryzys na granicy z Białorusią już się zakończył?

Pięć lat po wydarzeniach w Kuźnicy skala prób nielegalnego przekroczenia granicy jest znacznie mniejsza, infrastruktura ochronna bardziej rozbudowana, a polskie służby dysponują nowymi narzędziami obserwacji i reagowania. Nie oznacza to jednak definitywnego końca zagrożenia. Polska nadal utrzymuje szczególne środki bezpieczeństwa, ponieważ władze uznają, że Białoruś i Rosja zachowują możliwość ponownego wykorzystania migracji jako instrumentu nacisku.

Aktualne informacje o strefie buforowej i ochronie granicy można znaleźć w komunikacie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Dane o sytuacji migracyjnej, uzasadnienie dalszych ograniczeń i dokumenty dotyczące decyzji Sejmu są dostępne również w dokumentacji sejmowej, druk nr 3276.

Jeśli zauważysz błąd, zaznacz odpowiedni tekst i naciśnij Ctrl + Enter, aby zgłosić to redaktorowi
#granica polsko-białoruska #kryzys migracyjny 2021 #granica z Białorusią 2026 #Kuźnica #zapora graniczna #strefa buforowa #województwo lubelskie
0,0
Oceń jako pierwszy
Авторизуйтесь, щоб оцінити
Авторизуйтесь, щоб оцінити

Komentarze

Najnowsze publikacje
Najważniejsze wiadomości tygodnia
Microsoft opisał AI, które może zmieniać słowa na żywo i dopasowywać je do odbiorcy. Czy grozi nam nowa wieża Babel?
Jedna wypowiedź, wiele różnych wersji
Po serii pożarów w rosyjskich rafineriach pojawiły się doniesienia o nowym sposobie sterowania ukraińskimi dronami.
Rosyjskie kanały wojskowe wskazują na izraelską technologię HiSKY.
Lumina Park w Lublinie. Akademia Pana Kleksa otwarta
Ogród Botaniczny UMCS znów rozbłysnął tysiącami świateł. Tegoroczna edycja Lumina Park potrwa do 14 lutego 2027 roku.
Każda piędź ma wrócić? Zacznijmy od Rosji
Niewygodny rachunek rosyjskich podbojów
Ogłoszenia