Komisja Europejska docenia postępy Ukrainy, ale ostrzega, że opóźnione reformy mogą zahamować dalsze negocjacje o członkostwie.

Ukraina znalazła się wśród czterech państw najbardziej zaawansowanych w negocjacjach o członkostwie w Unii Europejskiej. W opublikowanym 4 listopada 2026 roku pakiecie dotyczącym rozszerzenia UE Komisja Europejska doceniła jej postępy, wymieniając ją obok Czarnogóry, Albanii i Mołdawii. Jednocześnie ostrzegła, że bez przyspieszenia reform, szczególnie w obszarze praworządności, dalszy proces integracji może się opóźnić.

To właśnie sprzeczność między pozytywną oceną całego państwa a problemami z realizacją konkretnych reform stanowi najważniejszy wniosek z tegorocznego raportu. Ukraina konsekwentnie zbliża się do UE mimo rosyjskiej agresji, a także pomimo przeszkód wynikających z decyzji i zaniechań jej własnych władz. Pozytywna ocena postępów całego państwa nie oznacza automatycznie pozytywnej oceny wszystkich decyzji jego władz.

Ukraina wśród liderów rozszerzenia UE

W 2026 roku Ukraina oficjalnie otworzyła cztery z sześciu klastrów negocjacyjnych. W czerwcu rozpoczęto negocjacje dotyczące podstawowych zasad członkostwa, w lipcu stosunków zewnętrznych, a w październiku rynku wewnętrznego oraz konkurencyjności i wzrostu gospodarczego. Komisja Europejska potwierdziła również, że Ukraina spełniła warunki niezbędne do otwarcia dwóch pozostałych klastrów. Ich formalne otwarcie wymaga jednak decyzji państw członkowskich UE.

Poziom przygotowania Ukrainy do członkostwa poprawił się w dziewięciu rozdziałach negocjacyjnych. Dobry lub bardzo dobry postęp odnotowano w dziesięciu obszarach, między innymi w energetyce, cyfryzacji, usługach finansowych, podatkach, administracji celnej, rolnictwie, edukacji i nauce. Nie stwierdzono pogorszenia oceny przygotowania w żadnym z rozdziałów.

Jednym z najbardziej odczuwalnych rezultatów integracji jest przystąpienie Ukrainy 1 stycznia 2026 roku do europejskiego systemu „Roam Like at Home”. Dzięki temu użytkownicy mogą korzystać z usług roamingowych na zasadach zbliżonych do obowiązujących podczas podróży pomiędzy państwami UE. Postępuje również dostosowywanie ukraińskich regulacji do europejskich standardów w handlu, usługach cyfrowych i energetyce.

Wysoko oceniono także współpracę Ukrainy z Unią w zakresie polityki zagranicznej, bezpieczeństwa i obronności. Doświadczenia ukraińskiego przemysłu obronnego, rozwój technologii bezzałogowych oraz współpraca przemysłowa stają się coraz ważniejszym elementem europejskiego systemu bezpieczeństwa.

Pozytywna ocena ma jednak również inne wyjaśnienie. Komisja analizuje zarówno rezultaty osiągnięte w ostatnim roku, jak i całkowity poziom przygotowania państwa do członkostwa. Z wyliczeń „Europejskiej Prawdy”, opartych na ocenach Komisji, wynika, że łączna gotowość Ukrainy wzrosła o rekordowe 4,5 punktu w 33 rozdziałach. Nie oznacza to jednak równie dużego przyspieszenia reform w samym 2026 roku. Przeciwnie, ich tempo w części kluczowych dziedzin spadło.

Postęp mimo działań, które go utrudniają

Najbardziej wymowny przykład dotyczy walki z korupcją. Komisja Europejska pozytywnie ocenia działalność Narodowego Biura Antykorupcyjnego Ukrainy (NABU), Specjalnej Prokuratury Antykorupcyjnej (SAP) i Wyższego Sądu Antykorupcyjnego (WAKS). Instytucje te zwiększyły liczbę aktów oskarżenia i prawomocnych wyroków w sprawach korupcji na wysokim szczeblu. Bruksela podkreśla również znaczenie wyjątkowo aktywnego społeczeństwa obywatelskiego, które wspiera niezależność organów antykorupcyjnych.

Jednocześnie te same instytucje zgłaszają presję ze strony organów państwowych, ścigania i służb bezpieczeństwa. Komisja zwraca uwagę na kruchość ich niezależności oraz bardzo ograniczone postępy w zmianach legislacyjnych. Problemy związane z terminami przedawnienia mogą prowadzić do umarzania postępowań w sprawach korupcyjnych, mimo wcześniejszego przeprowadzenia śledztw. To pokazuje, że nawet skuteczne śledztwa mogą nie doprowadzić do odpowiedzialności sprawców, jeśli ustawodawca nie usunie przeszkód proceduralnych.

Problem nie jest nowy. W lipcu 2025 roku ukraiński parlament przyjął ustawę ograniczającą gwarancje niezależności NABU i SAP oraz podporządkowującą część ich działalności uprawnieniom politycznie powoływanego prokuratora generalnego. Po protestach społecznych i krytyce międzynarodowej niezależność tych instytucji przywrócono kolejną ustawą. Sam fakt konieczności odwracania takich decyzji pokazuje jednak, że część zagrożeń dla reform powstaje wewnątrz ukraińskiego systemu politycznego.

Komisja oceniła postępy reformy wymiaru sprawiedliwości jako ograniczone i wskazała na konieczność przyspieszenia zmian. Większość dziesięciu priorytetowych reform uzgodnionych przez Ukrainę i Komisję w grudniu 2025 roku nadal pozostaje niezrealizowana. Bruksela oczekuje utrzymania znaczącej roli międzynarodowych ekspertów w procedurach wyboru członków organów sądowniczych, przejrzystych konkursów do Sądu Najwyższego, obsadzenia wakatów w Sądzie Konstytucyjnym oraz skuteczniejszej weryfikacji uczciwości sędziów.

Osobny problem stanowi odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów, w tym możliwość przejścia w stan spoczynku przed zakończeniem postępowania, które mogłoby doprowadzić do usunięcia z urzędu. Komisja domaga się również bardziej przejrzystych zasad powoływania i odwoływania prokuratora generalnego oraz ograniczenia możliwości przenoszenia i mianowania prokuratorów bez konkursu.

To nie są wyłącznie postulaty organizacyjne. Od niezależności sądów i prokuratury zależy możliwość skutecznego egzekwowania prawa, rozstrzygania sporów gospodarczych i ochrony inwestycji. Dlatego problemy wymiaru sprawiedliwości mają znaczenie zarówno dla obywateli, jak i przedsiębiorców oraz przyszłego funkcjonowania Ukrainy na jednolitym rynku europejskim.

Zamówienia publiczne, majątki urzędników i kontrola pieniędzy

Komisja zwraca uwagę na ograniczoną konkurencję w zamówieniach publicznych, w tym znaczący udział postępowań z jednym oferentem, oraz na potrzebę wzmocnienia nadzoru. Sama obecność jednego oferenta nie dowodzi korupcji, ale ograniczona konkurencja zwiększa znaczenie skutecznej kontroli. Komisja wskazuje również na problem wyjątków pozwalających zawierać umowy bez przetargów i ograniczonych możliwości ich nadzorowania.

W obszarze zapobiegania korupcji Komisja zaleca rozszerzenie obowiązku składania deklaracji majątkowych na osoby zatrudnione w prywatnych biurach wysokich rangą polityków, w tym ich doradców i asystentów, oraz kierownictwo wszystkich przedsiębiorstw państwowych. Oczekuje też ograniczenia ryzyka związanego z deklarowaniem znacznych zasobów gotówki poza systemem bankowym. Nowa strategia antykorupcyjna na lata 2026–2030 pozostaje jednym z ważnych niezrealizowanych zadań.

W zakresie praworządności znaczenie mają również prawa opozycji, niezależność mediów i mechanizmy demokratycznej kontroli. Europejskie standardy nie sprowadzają się do formalnego przyjmowania ustaw. Obejmują także możliwość kontrolowania rządu przez parlament, uczciwe stosowanie sankcji, niezależne dziennikarstwo i skuteczną ochronę praw obywatelskich.

Rok 2027: najważniejszy sprawdzian reform

Najbliższym istotnym etapem ma być ocena wykonania przez Ukrainę tzw. interim benchmarks, czyli pośrednich kryteriów w obszarze praworządności. Komisja może przekazać Radzie UE odpowiedni raport, znany jako IBAR (Interim Benchmark Assessment Report), w pierwszej połowie 2027 roku, jeżeli Ukraina odpowiednio przyspieszy realizację zobowiązań. Pozytywna ocena otworzyłaby drogę do podejmowania decyzji o tymczasowym zamykaniu poszczególnych rozdziałów negocjacyjnych.

Aby osiągnąć ten cel, ukraińskie instytucje muszą przede wszystkim:

• zagwarantować niezależność NABU i SAP oraz usunąć przepisy umożliwiające automatyczne zamykanie części postępowań karnych;
• przyspieszyć reformę sądownictwa, utrzymać udział niezależnych ekspertów w konkursach i poprawić system odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów;
• wprowadzić bardziej przejrzyste zasady obsadzania stanowisk prokuratorskich oraz reformę kierownictwa Państwowego Biura Śledczego;
• uchwalić i wdrożyć nową strategię antykorupcyjną, poprawić weryfikację deklaracji majątkowych i nadzór nad wydatkowaniem środków publicznych.

Za realizację tych zadań odpowiadają różne instytucje. Rada Najwyższa Ukrainy musi przyjąć niezbędne ustawy, rząd przygotować i koordynować reformy, a właściwe organy sądownicze, prokuratorskie i kontrolne zapewnić ich rzeczywiste wykonanie. Komisja Europejska może pomagać w przygotowaniu rozwiązań, ale nie zastąpi ukraińskiego parlamentu ani administracji w podejmowaniu decyzji.

W przedstawionej przez Komisję orientacyjnej mapie drogowej znalazła się możliwość tymczasowego zamknięcia przez Ukrainę siedmiu rozdziałów negocjacyjnych w 2027 roku. Dotyczą one między innymi edukacji, nauki, własności intelektualnej, polityki społecznej, przedsiębiorczości i stosunków zewnętrznych. Nie jest to jednak gwarantowany harmonogram. Warunkiem pozostaje spełnienie kryteriów praworządności i uzyskanie zgody państw członkowskich.

Mołdawia również należy do państw najbardziej zaawansowanych w procesie rozszerzenia UE. Harmonogramy obu krajów mogą jednak różnić się w zależności od postępów reform i spełnienia warunków dotyczących praworządności.

Czy Ukraina zakończy negocjacje do 2028 roku?

Ukraiński rząd deklaruje zamiar zakończenia negocjacji akcesyjnych do końca 2028 roku. Komisja Europejska popiera ten cel, ale określa go jako ambitny i podkreśla konieczność znacznego przyspieszenia reform. Co ważne, zakończenie negocjacji nie oznacza jeszcze członkostwa w UE. Kolejne etapy obejmują przygotowanie traktatu akcesyjnego, jego podpisanie i ratyfikację zgodnie z procedurami państw członkowskich.

Stawka jest szersza niż sam harmonogram negocjacji. Postępy reform mają również znaczenie dla wypłat europejskiej pomocy finansowej. Poszczególne instrumenty, w tym Ukraine Facility i Ukraine Support Loan, zawierają własne warunki dotyczące praworządności, zwalczania korupcji i zarządzania finansami publicznymi. Niewykonanie konkretnych zobowiązań przewidzianych w instrumentach finansowych UE może skutkować opóźnieniem odpowiednich wypłat. Sama ocena IBAR nie jest jednak automatycznym mechanizmem wstrzymywania całego wsparcia.

Raport Komisji Europejskiej pokazuje zatem dwie rzeczy jednocześnie. Ukraina rzeczywiście zbliża się do członkostwa w Unii, a część tego postępu wynika z pracy niezależnych instytucji, społeczeństwa obywatelskiego oraz ludzi utrzymujących funkcjonowanie państwa podczas wojny. Jednocześnie konkretne decyzje polityczne, opóźnienia legislacyjne i niewykonane zobowiązania mogą ten proces hamować. Pozytywna ocena całego kraju nie powinna więc być traktowana jako bezwarunkowa pochwała działań rządu.

O dalszym tempie integracji zdecydują przede wszystkim rezultaty: przyjęte przepisy, niezależne instytucje i reformy działające w praktyce. Szczegółowe oceny poszczególnych dziedzin zawiera pełny raport Komisji Europejskiej dotyczący Ukrainy za 2026 rok. Główne wnioski i zasady dalszego procesu przedstawiono również w oficjalnym komunikacie Komisji z 4 listopada 2026 roku.