Ameryka głosuje, świat traci głowę

3 listopada 2026 roku Amerykanie idą do urn w wyborach do Kongresu. Tymczasem reszta świata sprawia wrażenie, jakby postanowiła urządzić własny, nieco bardziej widowiskowy program wyborczy. W Ukrainie hakerzy rozesłali fałszywe ostrzeżenia o ataku nuklearnym i walkach ulicznych. Pod Kijowem dzień później rzeczywiście doszło do konfrontacji, choć zupełnie innej niż ta z alarmu. W Polsce protestujący użyli szlifierki pod Trybunałem Konstytucyjnym, a prezydent przepychał się przez drzwi obstawione przez sędziów. W Europie trwają demonstracje, portowcy protestują przeciwko wojnom, a Stany Zjednoczone przeprowadziły kolejne uderzenia na Iran.

Gdyby ktoś próbował sprzedać taki scenariusz producentom serialu politycznego, zapewne usłyszałby, że przesadził z liczbą wątków. Tymczasem wszystkie te historie mają swoje odpowiedniki w rzeczywistych wydarzeniach ostatnich dni. Choć związek między nimi istnieje na razie głównie w kalendarzu i wyobraźni obserwatorów.

Ukraina: apokalipsa w telefonie, a następnego dnia walki pod Kijowem

W niedzielę 1 listopada ukraińska aplikacja ostrzegająca przed nalotami zaczęła wysyłać mieszkańcom komunikaty o zagrożeniu radiacyjnym, ataku chemicznym, możliwym uderzeniu nuklearnym oraz walkach ulicznych w Kijowie. Pojawiła się nawet informacja o rosyjskim pocisku Oriesznik. Na szczęście apokalipsa okazała się dziełem hakerów, którzy ingerowali w system powiadomień.

Ukraińskie Siły Powietrzne zdementowały fałszywe alarmy, a niedługo później podobny cyberatak dotknął aplikację rosyjskiego Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych. Nie ustalono, czy oba incydenty były ze sobą powiązane. Przez kilka godzin cyfrowa wojna informacyjna przypominała konkurs na najbardziej absurdalne ostrzeżenie końca świata. Co istotne, inne oficjalne kanały ostrzegania, w tym syreny alarmowe, nadal funkcjonowały.

Następnego dnia doszło jednak do rzeczywistej konfrontacji. Nie na ulicach Kijowa, jak zapowiadali hakerzy, lecz w podkijowskiej Petropawliwskiej Borszczahiwce. Przed budynkiem, w którym przebywali żołnierze Gwardii Narodowej Ukrainy, zgromadził się tłum. W mediach społecznościowych krążyły już dramatyczne opowieści o czterdziestu osobach przetrzymywanych w piwnicy, torturach, ciężko pobitych wojskowych, a nawet o ofierze śmiertelnej.

Rzeczywistość okazała się znacznie bardziej skomplikowana niż internetowa historia o tajemniczej katowni. Pierwszy Korpus Gwardii Narodowej „Azow” potwierdził, że budynek był tymczasowym punktem dyslokacji jednostki wojskowej nr 3121. Przebywali tam zarówno zmobilizowani, jak i żołnierze zatrzymani po samowolnym opuszczeniu jednostek, określanym w Ukrainie skrótem SZC. Oczekiwali na rozdzielenie do jednostek i dalszą służbę. Nie był to więc przypadkowy prywatny dom, do którego uzbrojeni ludzie przywozili nieznanych cywilów.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie pytania zostały wyjaśnione. Czterech żołnierzy zatrzymanych po SZC rzeczywiście miało obrażenia i zostało skierowanych do szpitala na badania. Nie ustalono jeszcze publicznie, w jakich okolicznościach powstały urazy. Dowództwo Gwardii Narodowej zapowiedziało wyciągnięcie konsekwencji, jeśli potwierdzi się stosowanie bezprawnej przemocy. Na miejsce przybył dowódca formacji Ołeksandr Piwnenko, który umożliwił części rodzin wejście do obiektu, rozmowę z bliskimi i obejrzenie warunków pobytu. Okoliczności zdarzenia badają także odpowiednie organy państwowe.

A skąd wzięła się opowieść, która rozpaliła internet? Jedną z głównych postaci wydarzeń była kobieta w stroju medycznym, przybyła ambulansem oznaczonym nazwą prywatnej służby „Med-prestiż”. Przedstawiała się jako jej właścicielka i alarmowała o osobach wymagających pilnej pomocy. Dziennikarze śledczy ustalili jednak, że wskazana firma zakończyła działalność w 2023 roku, a oznakowany ambulans został sprzedany w 2024 roku. Kobieta miała również przy sobie legitymację dziennikarską. Okoliczności wykorzystywania pojazdu i charakter jej działalności wymagają wyjaśnienia.

W tej historii pojawił się także czternastolatek, którego obecność w budynku stała się kolejnym powodem oburzenia. Później rozpowszechniano jednak nagranie, na którym widać nastolatka wspinającego się na ogrodzenie i wykrzykującego groźby. Z kolei transmisje na TikToku, filmy przesyłane przez rodziny i sensacyjne wpisy na Telegramie tworzyły kolejne wersje wydarzeń, często szybciej, niż ktokolwiek zdążył je sprawdzić.

W pewnym momencie tłum zaczął blokować obiekt, próbować dostać się na jego teren i atakować otoczenie. Na miejsce przybyli przedstawiciele najwyższych władz i dowództwa. Materiały z zajść zaczęły wykorzystywać także rosyjskie kanały propagandowe. Dowódca ugrupowania „Azow” Denys Prokopenko ocenił, że eskalacja konfliktu odpowiada interesom Rosji. Nie jest to jednak dowód, że całe zdarzenie zostało przez nią zorganizowane.

Za całym zamieszaniem kryje się również problem, którego nie rozwiąże ani wyjaśnienie jednej afery, ani zamknięcie jednego punktu dyslokacji. Powroty żołnierzy po samowolnym opuszczeniu jednostek, zasady kierowania ich do dalszej służby, możliwe nadużycia podczas zatrzymań, trudności z przeniesieniem do innych oddziałów i brak zaufania do systemu wojskowego to kwestie wymagające odrębnego zbadania. Inaczej należy rozpatrywać przypadek żołnierza, który opuścił szkolenie niemal natychmiast, a inaczej wieloletniego weterana, który nie wytrzymał kolejnego okresu na froncie. Nie usprawiedliwia to łamania prawa, ale pokazuje, dlaczego proste recepty mogą zawodzić.

I właśnie dlatego Borszczahiwka jest czymś więcej niż historią o fałszywej karetce, krzyczącym nastolatku i tłumie przed wojskowym budynkiem. To również opowieść o społeczeństwie zmęczonym wojną, o głębokiej nieufności wobec instytucji i o mediach społecznościowych, w których emocjonalny film potrafi wygrać z wyjaśnieniami dowództwa. Oficjalne stanowisko wojskowych można przeczytać w komunikacie Pierwszego Korpusu Gwardii Narodowej „Azow”.

Polska: konstytucja, szlifierka i prezydent w drzwiach

W Warszawie scenariusz okazał się równie widowiskowy. 30 października sędzia Anna Korwin-Piotrowska, powołując się na przepisy i swój najdłuższy staż sędziowski, przejęła kierowanie Trybunałem Konstytucyjnym i zarządziła przerwę w czynnościach prezesa Bogdana Święczkowskiego oraz wiceprezesa Bartłomieja Sochańskiego. Dotychczasowe kierownictwo uznało te działania za bezprawne.

Po zgłoszeniach dotyczących możliwych zagrożeń dla bezpieczeństwa sędziów i pracowników na teren wokół Trybunału skierowano policję. Funkcjonariusze działali wyłącznie na zewnątrz budynku i w przestrzeni publicznej, co potwierdziła Komenda Stołeczna Policji. Przed siedzibą instytucji zgromadzili się politycy prawicowej opozycji i ich sympatycy, protestujący przeciwko temu, co określali mianem zamachu stanu i siłowego przejęcia Trybunału.

W pewnym momencie przecięto szlifierką łańcuch zabezpieczający bramę. Trzy osoby, które przedostały się przez ogrodzenie, zostały zatrzymane przez policję. Kolejną zatrzymano za znieważenie funkcjonariusza. Następnego dnia doszło do osobnego incydentu z udziałem trzydziestolatka, który według policji uderzył organizatorkę zgromadzenia. Znaleziono przy nim między innymi nóż, pistolet gazowy na kulki, narkotyki i odznakę z napisem „Security”, przypominającą kształtem policyjną.

W ten sposób spór o konstytucyjny porządek państwa wzbogacił się o elektronarzędzia, wspinaczkę przez ogrodzenie i wyposażenie rodem z filmu sensacyjnego. Trudno o bardziej dosłowną ilustrację problemów z dostępem do wymiaru sprawiedliwości.

Ale prawdziwy finał tej części widowiska rozegrał się dopiero w nocy. Prezydent Karol Nawrocki przerwał podróż do Senegalu, wrócił do Warszawy i pojawił się przed siedzibą Trybunału. Przy wejściu doszło do fizycznej przepychanki z grupą sędziów, wśród których znajdowała się Anna Korwin-Piotrowska.

Nagrania pokazują, jak prezydent przeciska się przez osoby stojące w drzwiach. Według jednej strony doszło do fizycznego ataku na sędziów. Według otoczenia prezydenta to jemu próbowano bezprawnie uniemożliwić wejście. Obie strony przedstawiają się jako obrońcy konstytucji, a drugą oskarżają o jej łamanie.

Najwyraźniej w Polsce najważniejszym pytaniem konstytucyjnym ostatnich dni stało się nie tylko to, kto ma prawo kierować Trybunałem, lecz również kto ma prawo otworzyć drzwi i kto pierwszy przez nie przejdzie. Samo określenie „zamach stanu” zdążyło w międzyczasie stać się częścią politycznej walki o interpretację wydarzeń. Szczegóły działań funkcjonariuszy przedstawia oficjalny komunikat Komendy Stołecznej Policji.

Europa protestuje, a porty mówią: dość

Tymczasem w wielu europejskich miastach ostatnie dni października przyniosły kolejne demonstracje. We Francji kontynuowano protesty dotyczące warunków edukacji i kosztów życia, a w Niemczech na ulice wyszły dziesiątki tysięcy młodych ludzi domagających się zmian społecznych i gospodarczych. Większość zgromadzeń przebiegała pokojowo, ale w niektórych miejscach dochodziło do starć, podpaleń, aktów wandalizmu i zatrzymań.

Osobną międzynarodową akcję przeprowadzili 30 października pracownicy portowi. Związki zawodowe z 113 portów w 22 krajach uczestniczyły w protestach i strajkach przeciwko transportowi uzbrojenia, militaryzacji portów i zagrożeniom dla marynarzy. Domagano się także lepszych warunków pracy, wynagrodzeń oraz odpowiedniej opieki medycznej na statkach przepływających przez strefy konfliktów. Akcje miały różną skalę, od demonstracji po rzeczywiste przerwy w pracy, które zakłóciły transport towarów i ruch promowy.

Gdy politycy debatują o wojnie, a pracownicy transportu zaczynają protestować przeciwko przewożeniu jej wyposażenia, trudno uznać sytuację za normalną. Szczególnie jeśli w tym samym czasie kolejny strategiczny szlak morski znów staje się miejscem działań zbrojnych.

USA: najpierw uderzenia na Iran, potem wybory

W poniedziałek 2 listopada, na dzień przed amerykańskimi wyborami do Kongresu, Stany Zjednoczone przeprowadziły uderzenia na irańską wyspę Keszm w cieśninie Ormuz. Według amerykańskich urzędników działania miały ograniczony, obronny charakter i stanowiły odpowiedź na zagrożenie dla sił USA ze strony irańskich systemów przeciwlotniczych.

Nie ogłoszono wznowienia pełnoskalowych operacji wojskowych. Sam moment uderzenia jednak przyciąga uwagę. Gdy jedni Amerykanie przygotowują lokale wyborcze, inni prowadzą operacje militarne w jednym z najbardziej strategicznych punktów światowego transportu ropy naftowej. Trudno powiedzieć, jaki wpływ wydarzenia te będą miały na wyniki wyborów. Z pewnością jednak amerykańscy wyborcy nie mogą narzekać na brak tematów do dyskusji przed oddaniem głosu.

Przypadek, polityczny spektakl czy zbiorowe szaleństwo?

W ciągu kilku dni świat zobaczył fałszywe alarmy nuklearne, rzeczywiste starcia pod Kijowem, szlifierkę pod polskim Trybunałem Konstytucyjnym, nocną przepychankę z udziałem prezydenta, protesty na europejskich ulicach, strajki w portach oraz amerykańskie uderzenia na Iran. Wszystko to w bezpośrednim sąsiedztwie wyborów w Stanach Zjednoczonych.

Czy ktoś tym wszystkim steruje? Na istnienie wspólnego planu nie ma żadnych wiarygodnych dowodów. Poszczególne wydarzenia mają odmienne przyczyny, uczestników i cele. Nie przeszkadza to jednak internetowi w łączeniu ich w coraz bardziej fantastyczne teorie. Mechanizm jest prosty: wystarczy kilka prawdziwych nagrań, kilka niezweryfikowanych relacji i odpowiednio dramatyczny komentarz, aby powstała historia, którą później trudno zatrzymać nawet oficjalnym sprostowaniem.

Największy paradoks polega na tym, że do stworzenia absurdalnej opowieści o współczesnym świecie nie trzeba już wymyślać zdarzeń. Wystarczy otworzyć wiadomości z ostatnich kilku dni i ułożyć je chronologicznie. Rzeczywistość wykonała za satyryków znaczną część pracy. Pozostaje tylko mieć nadzieję, że autorzy kolejnych odcinków nie postanowią podnieść stawki.