Kosmos w Lublinie: zobacz, poznaj, dołącz do projektu

Wieczorne obserwacje Saturna na Placu Litewskim, warsztaty astronomiczne, studenckie łaziki marsjańskie, a nawet możliwość uruchomienia własnego programu komputerowego na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Jesienią 2026 roku mieszkańcy Lublina mają kilka sposobów, by zbliżyć się do świata astronomii i technologii kosmicznych. Niektóre wymagają jedynie ciekawości, inne pozwalają rozpocząć wieloletnią naukę albo dołączyć do prawdziwych projektów badawczych.

Przygotowaliśmy przewodnik dla rodzin z dziećmi, uczniów, studentów i dorosłych zainteresowanych kosmosem. Sprawdzamy, gdzie można spojrzeć przez teleskop, zapisać dziecko na zajęcia, poznać konstruktorów marsjańskich robotów oraz wziąć udział w europejskim projekcie kosmicznym. Podajemy adresy, terminy, kontakty i zasady uczestnictwa, rozróżniając aktualne możliwości od wydarzeń, które już się odbyły.

Zobaczyć kosmos. Gdzie w Lublinie spojrzeć przez teleskop?

Nie trzeba wyjeżdżać z miasta, żeby po raz pierwszy zobaczyć pierścienie Saturna lub przyjrzeć się powierzchni Księżyca. Na początku października 2026 roku na Placu Litewskim odbyły się bezpłatne, wieczorne obserwacje Saturna. Teleskop udostępniał mieszkańcom Krzysztof Filipski, znany jako Gwiezdny Przewodnik. Spotkania odbywały się 2 i 3 października w godzinach 19:30–22:00, a ich przebieg zależał od pogody. Takie inicjatywy pokazują, że pierwsza przygoda z astronomią może rozpocząć się podczas zwykłego spaceru po centrum miasta.

W obserwacje astronomiczne angażuje się również Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej. Podczas Lubelskiego Festiwalu Nauki we wrześniu 2026 roku organizowano pokazy Słońca oraz nocnego nieba przez teleskopy. To tylko dwa przykłady bogatej oferty naukowej miasta.

Jak dołączyć do podobnych wydarzeń? Warto sprawdzać kalendarz i archiwum wydarzeń astronomicznych Lubelskiego Festiwalu Nauki, informacje UMCS oraz komunikaty lubelskiego środowiska miłośników astronomii. W organizacji otwartych pokazów uczestniczy również lubelski oddział Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii. Na koniec października nie potwierdzono jednak stałego harmonogramu publicznych obserwacji na listopad i grudzień 2026 roku. Nie należy więc traktować wcześniejszych pokazów jako wydarzeń odbywających się co tydzień.

Obserwatorium w Puławach. Teleskopy, warsztaty i wycieczki dla dzieci

Osobom gotowym wybrać się nieco dalej polecamy zainteresowanie się Obserwatorium Astronomicznym im. Franciszka Armińskiego w Puławach. Placówka działa w dawnej wieży ciśnień przy ul. Filtrowej 50, a jej działalność edukacyjną prowadzi Młodzieżowy Dom Kultury. Dla uczniów szkół podstawowych i młodzieży przygotowywano warsztaty, podczas których uczestnicy poznają budowę teleskopów, uczą się ich obsługi, rozpoznają gwiazdozbiory i samodzielnie prowadzą obserwacje.

Nabór na warsztaty astronomiczne na rok szkolny 2026/2027 ogłoszono w sierpniu 2026 roku. Wśród dotychczas organizowanych zajęć znajdowały się również „Wycieczki po astronomii” dla uczniów klas 1–8, obejmujące zwiedzanie kopuły obserwatorium, poznawanie sprzętu i zajęcia multimedialne. Wcześniej publikowany harmonogram przewidywał warsztaty w poniedziałki w godzinach 17:00–18:30. Aktualny rozkład, dostępność miejsc oraz zasady przyjmowania uczestników spoza powiatu puławskiego należy potwierdzić w placówce. Dokumenty rekrutacyjne są dostępne na stronie rekrutacji MDK w Puławach.

• Miejsce: Obserwatorium Astronomiczne, ul. Filtrowa 50, 24-100 Puławy.
• Kontakt i zgłoszenia: 534 161 834.
• Opiekun zajęć wskazany na stronie placówki: Józef Czerwiec.
• Informacje:warsztaty astronomiczne w Puławach oraz harmonogram obserwatorium.

Drugim miejscem wartym uwagi w województwie lubelskim jest Obserwatorium Astronomiczne w Trzeszczanach, w powiecie hrubieszowskim. Obiekt udostępniano podczas lokalnych wydarzeń i wycieczek. Osoby zainteresowane zwiedzaniem powinny wcześniej skontaktować się z Urzędem Gminy Trzeszczany pod numerem 84 657 50 59. Nie jest to potwierdzony program codziennych wejść indywidualnych. Informacje organizatora.

Zobaczyć Lublin z orbity. Wystarczy komputer

Kosmos można poznawać również bez teleskopu. Dzięki europejskiemu programowi Copernicus dostępne są prawdziwe obrazy satelitarne Ziemi, w tym Lublina i całego województwa lubelskiego. W bezpłatnej przeglądarce Copernicus Browser można wyszukać miasto, wybrać zdjęcia z różnych dat i porównać wygląd wybranych terenów. To ciekawy pomysł na rodzinne doświadczenie albo szkolny projekt dotyczący rozwoju zabudowy, stanu roślinności czy zmian w krajobrazie.

Do korzystania z przeglądarki potrzebne jest bezpłatne konto. Najprościej rozpocząć od wpisania nazwy Lublin i wybrania obrazów satelitów Sentinel-2. Trzeba przy tym pamiętać, że zdjęcia optyczne zależą od zachmurzenia i nie służą do obserwowania pojedynczych ludzi ani drobnych przedmiotów. Ich największą wartością jest możliwość porównywania dużych obszarów i zmian zachodzących na przestrzeni czasu.

Nauczyć się. Bezpłatne zajęcia z fizyki w Lublinie

Zainteresowanie astronomią często prowadzi do pytań, na które odpowiada fizyka. Dlaczego planety nie spadają na Słońce? Jak oblicza się orbitę satelity? W jaki sposób działa rakieta? Dla uczniów, którzy chcieliby zrozumieć takie zjawiska, dostępne są Otwarte Koła Olimpijskie UMCS. W roku szkolnym 2026/2027 program jest współfinansowany przez Miasto Lublin, a uczestnictwo w zajęciach jest bezpłatne.

Koło fizyczne prowadzone przez Piotra Kononowicza i Waldemara Bereja jest skierowane przede wszystkim do uczniów klas ósmych szkół podstawowych i pierwszych klas szkół ponadpodstawowych. Zajęcia pozwalają stopniowo poznawać fizykę na poziomie licealnym, matematykę potrzebną do rozwiązywania problemów fizycznych oraz zadania olimpijskie. Nie trzeba już na początku być laureatem konkursu. Liczą się zainteresowanie, gotowość do pracy i chęć rozwoju.

• Miejsce: Prywatne Liceum im. Królowej Jadwigi, al. Jana Długosza 8a, Lublin, sala 04.
• Grupa podstawowa: środy, 17:00–18:30.
• Grupa średnia: poniedziałki, 16:30–18:00.
• Grupa zaawansowana: wtorki, 16:15–17:45.
• Kontakt koordynatora: [email protected].
• Zgłoszenia:program i formularz rekrutacyjny na rok 2026/2027.

W ramach Otwartych Kół Olimpijskich funkcjonują także grupy z matematyki, informatyki, sztucznej inteligencji i innych przedmiotów. Program kierowany jest w pierwszej kolejności do uczniów mieszkających lub uczących się w Lublinie. Uczestnictwo uczniów spoza miasta jest możliwe, jeśli pozostają wolne miejsca. Rekrutacja została ogłoszona, jednak dostępność miejsc na koniec października należy potwierdzić u koordynatora.

Wziąć udział w naukowym eksperymencie za pomocą telefonu

Nie każdy projekt badawczy wymaga specjalistycznego laboratorium. Międzynarodowa inicjatywa CREDO, czyli Cosmic-Ray Extremely Distributed Observatory, zaprasza zainteresowane osoby do udziału w badaniach promieniowania kosmicznego. Aplikacja CREDO Detector wykorzystuje aparat smartfona do rejestrowania potencjalnych śladów cząstek promieniowania. Dane z wielu urządzeń pomagają naukowcom analizować zjawiska, których pojedynczy detektor mógłby nie zauważyć.

O projekcie opowiadano także podczas wydarzeń astronomicznych w Lublinie. Zainteresowani mogą zapoznać się z zasadami na stronie CREDO i sprawdzić dostępność aplikacji CREDO Detector. To przykład nauki obywatelskiej, w której zwykli mieszkańcy mogą wspierać badania prowadzone przez specjalistów. Przed instalacją warto zapoznać się z wymaganiami technicznymi i zasadami przetwarzania danych.

Stworzyć coś własnego. Marsjańskie projekty studentów Politechniki Lubelskiej

Na Politechnice Lubelskiej kosmos nie jest wyłącznie tematem wykładów. Studenci konstruują urządzenia, projektują rozwiązania inżynierskie i biorą udział w międzynarodowych konkursach. Jednym z najbardziej rozpoznawalnych przykładów jest łazik marsjański Orion V przygotowany przez zespół związany z Kołem Naukowym Elektroników MICROCHIP. W 2025 roku konstruktorzy z Lublina uczestniczyli w European Rover Challenge i otrzymali wyróżnienie w kategorii AstroBio, związanej z symulacją badań astrobiologicznych.

W kole naukowym eSPACE studenci poszli w innym kierunku. Zaprojektowali eSpace GreenHab, czyli koncepcję modułowej szklarni dla przyszłej bazy na Marsie. Projekt powstał w związku z konkursem Mars Against Hunger 2025 i uwzględnia problem niedoboru wody, trudnych warunków środowiskowych oraz potrzeby odzyskiwania zasobów. Nie jest to gotowa instalacja działająca na Marsie, ale projekt pokazujący, jak wiedza z inżynierii środowiska może znaleźć zastosowanie w badaniach kosmicznych.

Inne możliwości otwierają koło DRAKE, zajmujące się m.in. dronami, rakietami i aerodynamiką, oraz MoAI, skupiające studentów zainteresowanych sztuczną inteligencją. W marcu 2026 roku zespół związany z Politechniką Lubelską zwyciężył w jednej z kategorii międzynarodowego konkursu HACK-4-SAGES, przedstawiając cyfrowy model egzoplanety TRAPPIST-1e. Narzędzie pozwala badać warunki, w których na odległej planecie mogłoby potencjalnie istnieć życie.

Jak dołączyć do zespołu naukowego?

Najbliższą okazją do poznania środowiska studenckiego będzie 4 listopada 2026 roku. Politechnika Lubelska organizuje piątą edycję targów kół naukowych i organizacji studenckich pod hasłem „Wkręć się w KOŁO!”. W godzinach 10:00–13:00 na drugim i trzecim poziomie Centrum Innowacji i Zaawansowanych Technologii, zwanego Rdzewiakiem, zaprezentuje się środowisko ponad 50 kół naukowych i organizacji. Następnie od 13:45 do 16:00 na Wydziale Mechanicznym przy ul. Nadbystrzyckiej 36 zaplanowano spotkania, wykład oraz debatę o przyszłości edukacji.

Uwaga: wydarzenie jest skierowane przede wszystkim do społeczności akademickiej Politechniki Lubelskiej oraz uczniów zaproszonych szkół. Organizatorzy nie opublikowali pełnej listy stoisk, dlatego udział zespołów MICROCHIP, eSPACE i DRAKE w tegorocznych targach nie jest jeszcze potwierdzony. Osoby spoza uczelni powinny wcześniej sprawdzić możliwość uczestnictwa. Oficjalny program targów z 4 listopada.

Osoby zainteresowane dołączeniem do projektów mogą także kontaktować się bezpośrednio z opiekunami kół. Nie opublikowano jednak potwierdzonych terminów otwartej rekrutacji wszystkich wymienionych zespołów ani jednolitych zasad przyjmowania studentów innych uczelni.

• MICROCHIP, elektronika i łazik Orion: dr inż. Marcin Maciejewski, [email protected].
• eSPACE, technologie środowiskowe dla kosmosu: dr Justyna Szerement, [email protected], tel. 81 538 47 85. Dodatkowy kontakt organizacyjny: [email protected].
• DRAKE, drony, rakiety i aerodynamika: dr inż. Izabela Korzec-Strzałka, [email protected].
• MoAI, sztuczna inteligencja: dr Bartosz Przysucha, [email protected], tel. 81 538 46 38.

Pełny i aktualizowany przez uczelnię wykaz organizacji znajduje się w oficjalnym rejestrze kół naukowych Politechniki Lubelskiej. Najlepiej napisać do opiekuna z krótką informacją o zainteresowaniach, kierunku studiów i umiejętnościach oraz zapytać o najbliższe spotkanie organizacyjne.

Technologie z Lublina trafiły nawet na stację kosmiczną

Warto wiedzieć, że kosmiczne badania z udziałem lubelskich specjalistów nie kończą się na projektach studenckich. Firma CortiVision, której działalność rozwinęła się w Lublinie, opracowuje urządzenia do nieinwazyjnego badania aktywności mózgu. Jej technologia wykorzystująca pomiary optyczne była stosowana podczas misji na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. W 2025 roku w ramach misji Axiom Ax-4 przeprowadzono eksperyment PhotonGrav, badający możliwość komunikacji człowieka z komputerem za pośrednictwem sygnałów związanych z aktywnością mózgu w warunkach mikrograwitacji.

Historia firmy pokazuje, że droga do projektów kosmicznych może zaczynać się od informatyki, elektroniki, optoelektroniki lub badań nad człowiekiem. CortiVision współpracuje z naukowcami lubelskich uczelni. W opublikowanym wcześniej wywiadzie dla gospodarczego portalu miasta deklarowała zainteresowanie specjalistami z takich dziedzin jak elektronika i neurofizjologia. Nie jest to jednak potwierdzenie aktualnie otwartej rekrutacji. Więcej o firmie można przeczytać na portalu gospodarczym Lublina oraz w opisie projektów kosmicznych CortiVision.

Wysłać własny program w kosmos. Udział w misji ESA

To jedna z najbardziej dostępnych możliwości dla młodych mieszkańców Lublina. Europejska Agencja Kosmiczna (ESA) we współpracy z Raspberry Pi Foundation prowadzi program Astro Pi, w którym uczniowie mogą przygotować oprogramowanie uruchamiane na komputerach znajdujących się na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Uczestnicy nie budują satelity ani nie muszą posiadać specjalistycznego sprzętu. Wystarczy odpowiednio przygotowany program, opiekun i spełnienie zasad uczestnictwa.

Mission Zero jest przeznaczona dla początkujących osób do 19. roku życia. Można uczestniczyć indywidualnie albo w zespole liczącym maksymalnie cztery osoby, pod opieką zarejestrowanego mentora. Zadanie polega na napisaniu krótkiego programu w języku Python, który wykorzystuje odczyt z czujnika światła i wyświetla przygotowany obraz na komputerze Astro Pi. Zadanie można wykonać w przeglądarce internetowej, bez zakupu dodatkowych urządzeń. Zgodne z regulaminem zgłoszenia kwalifikujących się uczestników mają zostać uruchomione na stacji kosmicznej.

Termin Mission Zero: 22 marca 2027 roku, godz. 12:00 CET. Organizator przewiduje uruchomienie programów na orbicie w maju i udostępnienie certyfikatów w czerwcu 2027 roku. Szczegóły, przewodnik oraz rejestracja mentora dostępne są na oficjalnej stronie Mission Zero.

Mission Space Lab jest bardziej zaawansowaną wersją programu. Zespoły liczące od dwóch do sześciu osób, również do 19. roku życia, przygotowują doświadczenie naukowe i program rejestrujący dane z czujników albo obrazy Ziemi z pokładu stacji kosmicznej. Uczestnicy mogą później analizować własne wyniki. Gotowy program musi przejść weryfikację techniczną. Termin zgłoszeń: 22 lutego 2027 roku, godz. 12:00 CET.Zasady Mission Space Lab.

Ważne dla rodzin z Ukrainy: w Astro Pi obowiązuje również kryterium obywatelstwa. Co najmniej połowa członków zespołu musi posiadać obywatelstwo państwa uprawnionego do uczestnictwa w programie ESA. Polska znajduje się na tej liście, Ukraina nie. Sam fakt nauki w polskiej szkole nie wystarcza do spełnienia tego warunku. Uczniowie z obywatelstwem ukraińskim mogą jednak uczestniczyć w odpowiednio skompletowanym zespole, który spełnia wszystkie kryteria. Dokładne zasady opisano na stronie kwalifikacji uczestników Astro Pi.

Inne europejskie wyzwania dla szkół

Program edukacyjny ESERO Polska udostępnia również konkursy, w których uczniowie projektują własne urządzenia, bazy kosmiczne lub doświadczenia dotyczące Ziemi. Wśród nich są CanSat, Moon Camp, Mission X i Climate Detectives. W konkursie CanSat młodzież buduje miniaturowy satelitopodobny eksperyment mieszczący się w rozmiarach puszki. Rekrutacja do polskiej edycji 2026/2027 zakończyła się 17 września 2026 roku. Z kolei harmonogram kolejnej edycji Moon Camp wymaga jeszcze potwierdzenia. Warto więc obserwować aktualne wyzwania ESERO Polska, zamiast korzystać z terminów poprzednich edycji.

Od czego zacząć? Pięć konkretnych kroków

• Jeśli chcesz zobaczyć planety: śledź zapowiedzi pokazów astronomicznych UMCS, Polskiego Towarzystwa Miłośników Astronomii i wydarzenia Lubelskiego Festiwalu Nauki. W przypadku wyjazdu do Puław najpierw zadzwoń pod numer 534 161 834.
• Jeśli Twoje dziecko lubi fizykę: sprawdź bezpłatne Otwarte Koła Olimpijskie UMCS i zapytaj o dostępność miejsc na rok szkolny 2026/2027.
• Jeśli studiujesz i chcesz budować: sprawdź targi 4 listopada na Politechnice Lubelskiej i napisz do opiekuna wybranego koła naukowego.
• Jeśli interesujesz się programowaniem: znajdź mentora, sprawdź zasady Astro Pi i przygotuj zgłoszenie do Mission Zero albo Mission Space Lab.
• Jeśli wolisz rozpocząć samodzielnie: obejrzyj prawdziwe zdjęcia satelitarne Lublina w Copernicus Browser albo poznaj projekt CREDO.

Kosmos nie musi zaczynać się od wielkiej rakiety ani dalekiej podróży. Dla jednych pierwszym krokiem będzie spojrzenie na Saturna przez teleskop. Dla innych rozwiązanie zadania z fizyki, napisanie kilkunastu linijek kodu albo spotkanie zespołu projektującego marsjańskiego robota. W Lublinie i regionie istnieją miejsca oraz inicjatywy, które pozwalają zamienić taką ciekawość w naukę, doświadczenie i udział w prawdziwych projektach. Najważniejsze to wybrać pierwszą możliwość i sprawdzić aktualne warunki uczestnictwa.