Białorusini w polskiej gospodarce. Co mówią liczby?

W ciągu pięciu lat liczba obywateli Białorusi zgłoszonych do polskiego systemu ubezpieczeń społecznych wzrosła z 50 606 do 138 730 osób. To wzrost o 174%, który pokazuje, jak bardzo zmieniła się obecność Białorusinów na polskim rynku pracy po wydarzeniach 2020 roku. Dziś są drugą, po Ukraińcach, największą grupą ubezpieczonych cudzoziemców. Pracują w transporcie, budownictwie, przemyśle i sektorze IT, prowadzą tysiące firm oraz zakładają rodziny. Ale czy można już policzyć, ile polska gospodarka na tym zyskała?

Odpowiedź jest bardziej złożona, niż sugerują popularne dyskusje o migracji. Dane Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), Narodowego Banku Polskiego (NBP), Urzędu do Spraw Cudzoziemców oraz rejestrów gospodarczych pozwalają dokładnie prześledzić rozwój zatrudnienia i przedsiębiorczości Białorusinów. Znacznie trudniej ustalić pełny bilans podatków, składek i wydatków publicznych. Warto więc przyjrzeć się temu, co rzeczywiście wiadomo, a czego nadal nie można uczciwie wyliczyć.

Pięć lat, które zmieniły białoruską migrację

Jeszcze pod koniec 2019 roku w ZUS zarejestrowanych było 42 797 obywateli Białorusi. Rok później liczba ta wynosiła już 50 606 osób. Kolejne lata przyniosły znacznie szybszy wzrost: 71 215 w 2021 roku, 108 111 w 2022 roku i 129 375 w 2023 roku. Na koniec 2024 roku było ich 134 873, a w grudniu 2025 roku już 138 730. Największy roczny wzrost nastąpił w 2022 roku, kiedy liczba ubezpieczonych Białorusinów zwiększyła się o ponad 36 tys. osób, czyli o 51,8%.

Nie był to jednak wyłącznie rezultat poszukiwania lepiej płatnej pracy. Po wyborach prezydenckich na Białorusi w sierpniu 2020 roku, masowych protestach i represjach część mieszkańców tego kraju zdecydowała się na emigrację z powodów politycznych. Wyjeżdżali działacze społeczni, dziennikarze, przedsiębiorcy, specjaliści oraz rodziny obawiające się prześladowań. Dodatkową falę niepewności przyniósł rok 2022, gdy Białoruś udostępniła swoje terytorium Rosji do działań wojennych przeciwko Ukrainie. Sankcje, ograniczenia gospodarcze i ryzyko polityczne skłaniały kolejne osoby i firmy do przenoszenia działalności za granicę.

W badaniu NBP przeprowadzonym wiosną 2025 roku 56% ankietowanych imigrantów z Białorusi wskazywało sytuację polityczną i obawy przed represjami jako powód przyjazdu do Polski, a 32% wymieniało przyczyny ekonomiczne. Nie oznacza to, że wszyscy migranci polityczni korzystają ze statusu uchodźcy. Wielu z nich pracuje lub prowadzi działalność gospodarczą na podstawie zwykłych zezwoleń pobytowych.

Po 2023 roku tempo wzrostu liczby Białorusinów w ZUS wyraźnie osłabło. W 2024 roku wyniosło 4,2%, a w 2025 roku 2,9%. Nie był to jednak spadek liczby ubezpieczonych, lecz przejście od gwałtownego napływu do wolniejszego wzrostu już licznej społeczności. Szczegółową serię danych za lata 2016–2025 publikuje Zakład Ubezpieczeń Społecznych w raporcie za 2025 rok.

Nie tylko programiści. Gdzie pracują Białorusini?

Białoruska migracja często kojarzy się z informatykami i relokacją firm technologicznych. Ten obraz ma podstawy, ale pokazuje tylko fragment rzeczywistości. Według danych ZUS z końca 2025 roku największa część ubezpieczonych Białorusinów była związana z transportem i gospodarką magazynową (23,2%). Kolejne duże sektory stanowiły budownictwo (15,6%) oraz usługi telekomunikacyjne, programistyczne i informacyjne (15%). Dane odnoszą się do branży działalności płatnika składek, a nie zawsze do zawodu konkretnego pracownika.

Warto zwrócić uwagę również na rodzaj zatrudnienia. W grudniu 2025 roku 63,6% Białorusinów w analizowanych przez ZUS kategoriach ubezpieczenia pracowało na podstawie umowy o pracę, 26,8% na podstawie umów zlecenia lub agencyjnych, a 9,4% było związanych z prowadzeniem działalności pozarolniczej. Wśród porównywanych przez ZUS największych grup cudzoziemców spoza UE Białorusini wyróżniali się zarówno wysokim udziałem etatów, jak i własnej działalności.

Wykształcenie, język i zarobki. Co pokazuje badanie NBP?

Narodowy Bank Polski przeprowadził w 2025 roku osobne badanie sytuacji życiowej i ekonomicznej imigrantów z Białorusi. Wśród ankietowanych 62% miało wyższe wykształcenie, a 87% wykonywało pracę, wliczając osoby pracujące zdalnie dla zagranicznych firm. Około 8% respondentów pozostawało bez pracy i jej poszukiwało. Są to wyniki badania ankietowego, a nie administracyjny pomiar stopy zatrudnienia i bezrobocia wszystkich obywateli Białorusi mieszkających w Polsce.

Badanie pokazuje również bardzo duże różnice w zarobkach. Mediana deklarowanych miesięcznych dochodów netto wynosiła około 10 tys. zł w branży IT, 9062 zł w ochronie zdrowia i 8385 zł w finansach oraz marketingu. W transporcie było to 5491 zł, w budownictwie 5462 zł, w handlu 5061 zł, a w przemyśle 4601 zł. Oznacza to, że część białoruskich specjalistów osiąga wysokie dochody, ale znaczna grupa pracuje w branżach o znacznie niższych wynagrodzeniach.

Samo posiadanie dyplomu nie gwarantuje wykorzystania kwalifikacji. NBP zwraca uwagę, że kobiety z Białorusi częściej niż mężczyźni wykonują prace niewymagające wysokich kwalifikacji, nawet jeśli wcześniej zdobyły wyższe wykształcenie. W przypadku lepiej opłacanych zawodów ważne okazują się znajomość polskiego, uznawanie kwalifikacji oraz dostęp do profesji regulowanych. Jednocześnie blisko 67% respondentów zamierzało pozostać w Polsce na stałe lub dłużej niż rok. Pełne wyniki przedstawia raport NBP o imigrantach z Białorusi w 2025 roku.

Tysiące nowych firm. Białoruska przedsiębiorczość w Polsce

Zmiana po 2020 roku jest szczególnie widoczna w przedsiębiorczości. Według Polskiego Instytutu Ekonomicznego (PIE), od początku 2022 do końca czerwca 2023 roku obywatele Białorusi zarejestrowali w Polsce 11 716 jednoosobowych działalności gospodarczych (JDG). Z tego 7259 przypadało na 2022 rok, a 4457 na pierwsze półrocze 2023 roku. W tamtym okresie około dwóch trzecich nowych białoruskich JDG działało w sektorze informacji i komunikacji. Był to wyraźny ślad przenoszenia do Polski działalności technologicznej i usług świadczonych zdalnie.

Później liczba nowych rejestracji zaczęła maleć. Według informacji opartych na danych Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG), w 2024 roku Białorusini złożyli około 3,6 tys. wniosków o rejestrację JDG, a w 2025 roku około 3,1 tys. W tej ostatniej grupie około 430 osób miało zarówno obywatelstwo białoruskie, jak i polskie. Należy pamiętać, że wniosek rejestracyjny nie jest tym samym co liczba aktywnie działających firm na koniec roku.

Osobną grupę stanowią spółki z udziałem białoruskiego kapitału. Według zestawienia Centralnego Ośrodka Informacji Gospodarczych (COIG) z 22 sierpnia 2026 roku w Polsce działało 7269 takich spółek. Najliczniejsze branże to transport drogowy towarów, oprogramowanie, budownictwo i handel. Do tej kategorii zaliczane są spółki, w których białoruska osoba fizyczna albo firma występuje jako udziałowiec lub beneficjent rzeczywisty. Nie oznacza to, że każda z tych spółek ma wyłącznie białoruskich właścicieli. Jest to również komercyjne zestawienie rejestrowe, a nie osobna oficjalna statystyka GUS.

Istotnym elementem tej historii była uruchomiona we wrześniu 2020 roku inicjatywa Poland.Business Harbour, mająca ułatwić przenoszenie specjalistów i przedsiębiorstw technologicznych do Polski. Według danych MSZ za okres od 10 sierpnia 2020 do 31 stycznia 2026 roku obywatelom Białorusi wydano 212 519 wiz związanych z tą procedurą. Nie jest to jednak liczba osób, które rzeczywiście przeprowadziły się do Polski. Jedna osoba mogła otrzymać więcej niż jedną wizę. W styczniu 2024 roku MSZ zawiesiło udział w programie ze względu na zastrzeżenia dotyczące kontroli i weryfikacji wnioskodawców.

Ilu Białorusinów rzeczywiście mieszka w Polsce?

Na 1 lutego 2026 roku 142 737 obywateli Białorusi posiadało ważne dokumenty uprawniające do pobytu w Polsce, wynika z danych Urzędu do Spraw Cudzoziemców. Największą grupę stanowiły osoby z pobytem czasowym (87 219), następnie z pobytem stałym (41 721). Ochronę uzupełniającą miało 10 044 osób, status rezydenta długoterminowego UE 2140, a status uchodźcy 1022. Są to osoby posiadające określone dokumenty pobytowe, nie zaś pełna liczba wszystkich Białorusinów fizycznie przebywających na terytorium Polski.

Nie należy również bezpośrednio porównywać tej liczby ze statystyką ZUS. Ubezpieczenie społeczne jest związane przede wszystkim z pracą lub innym tytułem do ubezpieczenia, natomiast dokument pobytowy wskazuje podstawę legalnego przebywania w kraju. Kategorie te częściowo się pokrywają, ale nie obejmują identycznych populacji. Tym bardziej nie można określać wszystkich obywateli Białorusi w Polsce mianem uchodźców.

233,8 mln zł na 800+. A ile Białorusini wpłacają do budżetu?

Jednym z najczęściej powracających pytań jest koszt świadczeń społecznych wypłacanych cudzoziemcom. W przypadku Białorusinów udało się ustalić konkretną wartość programu 800+. Według danych ZUS udostępnionych mediom w 2025 roku na dzieci, których wnioskodawcy deklarowali obywatelstwo białoruskie, wypłacono 233,8 mln zł. Przeciętna miesięczna liczba dzieci objętych świadczeniem wynosiła 23,4 tys. Rok wcześniej wypłaty wyniosły 234,8 mln zł, przy podobnej liczbie dzieci. Obywatelstwo wskazane w tym zestawieniu odnosi się do wnioskodawcy i nie musi być obywatelstwem dziecka.

Wiadomo więc, ile kosztował jeden z ważnych programów świadczeń rodzinnych, ale nie wiadomo, ile wyniosła łączna wartość wszystkich świadczeń pobieranych przez obywateli Białorusi. Brakuje porównywalnych zestawień obejmujących między innymi pozostałe świadczenia rodzinne, pomoc społeczną, wydatki NFZ oraz usługi publiczne. Z drugiej strony nie ma jednego opublikowanego rozliczenia sumy podatków PIT, CIT, VAT i składek wpłaconych przez tę społeczność. W maju 2026 roku Ministerstwo Finansów odpowiedziało na interpelację poselską nr 16977 dotyczącą rozliczeń PIT cudzoziemców za 2025 rok, informując o przygotowaniu szczegółowych wykazów. Bez analizy danych liczbowych zawartych w załącznikach nie można jednak przypisać konkretnej sumy podatku obywatelom Białorusi.

Z tego powodu ani twierdzenie, że Białorusini kosztują Polskę więcej, niż wpłacają, ani przeciwne, że przynoszą określony zysk netto, nie jest obecnie poparte kompletnym rachunkiem. Liczba ubezpieczonych, suma wypłaconych świadczeń czy obroty przedsiębiorstw nie są samodzielnym dowodem dodatniego lub ujemnego bilansu. Podobnie nie udało się potwierdzić wiarygodnego oszacowania, o ile procent sama białoruska migracja zwiększyła polski produkt krajowy brutto (PKB).

Lubelszczyzna: gdzie w regionie widać białoruską przedsiębiorczość?

Dla województwa lubelskiego znaczenie białoruskiej migracji jest widoczne zarówno na rynku pracy, jak i w rejestrach gospodarczych. Według regionalnych danych ZUS przywoływanych w publikacjach z początku 2026 roku pod koniec 2025 roku ubezpieczonych było około 10,7 tys. obywateli Białorusi. Rok wcześniej podawano około 10,4 tys., choć inne lokalne zestawienie ZUS wskazywało blisko 10,2 tys. Rozbieżność wymaga doprecyzowania zakresu danych. Sama statystyka ZUS nie powinna być też traktowana jako liczba mieszkańców miasta Lublin.

Z kolei według COIG w sierpniu 2026 roku w województwie lubelskim działało 465 spółek z białoruskim kapitałem lub białoruskim beneficjentem rzeczywistym. W samym Lublinie było ich 91, natomiast w Białej Podlaskiej aż 290. Ta różnica jest szczególnie interesująca. Pokazuje, że białoruska przedsiębiorczość w regionie nie koncentruje się wyłącznie w największym ośrodku akademickim i administracyjnym. Duże znaczenie ma także Biała Podlaska, położona bliżej granicy z Białorusią. Aby ustalić przyczyny tej koncentracji, potrzebne byłyby dodatkowe dane o strukturze i historii działających tam firm.

Czy polska gospodarka zyskała na białoruskiej migracji?

Na koniec 2025 roku w ZUS było 857 058 obywateli Ukrainy i 138 730 obywateli Białorusi. Skala obu grup jest zatem bardzo różna, podobnie jak historia ich migracji. Ukraińska społeczność obejmuje liczną migrację zarobkową sprzed 2022 roku oraz masową migrację wojenną. Ukraińcy w Polsce: pięć lat zmian gospodarczych. W przypadku Białorusinów po 2020 roku szczególnie widoczne stały się emigracja polityczna, relokacja specjalistów i przedsiębiorczość. Porównania są użyteczne tylko wtedy, gdy dotyczą tych samych kategorii statystycznych, na przykład liczby ubezpieczonych lub nowo zarejestrowanych działalności.

Dane pokazują, że Białorusini stali się ważną częścią polskiego rynku pracy, tworzą przedsiębiorstwa i świadczą usługi, które mają realną wartość gospodarczą. Wielu z nich posiada wysokie kwalifikacje i planuje związać swoją przyszłość z Polską. Nie oznacza to jednak, że można dziś podać jedną kwotę, która byłaby czystym zyskiem państwa z ich obecności. Do takiego rachunku potrzebne byłyby dane o faktycznych wpłatach podatkowych i składkowych, wszystkich wydatkach publicznych oraz wpływie migracji na produkcję, konsumpcję i inwestycje.

Najważniejsza zmiana po 2020 roku jest już jednak dobrze udokumentowana: obecność obywateli Białorusi w polskiej gospodarce przestała być zjawiskiem o stosunkowo niewielkiej skali. W ciągu pięciu lat liczba osób objętych ubezpieczeniami społecznymi wzrosła o ponad 88 tys., powstały tysiące działalności gospodarczych, a liczne rodziny rozpoczęły w Polsce nowe życie. Następnym krokiem w ocenie tej migracji powinno być nie mnożenie politycznych ocen, lecz uzyskanie pełniejszych danych o podatkach, składkach i wydatkach. Dopiero wtedy będzie można rzetelnie odpowiedzieć również na pytanie o jej finansowy bilans.