Zakaz niszczenia niesprzedanej odzieży już obowiązuje

Od 19 lipca 2026 roku duże przedsiębiorstwa działające w Unii Europejskiej są objęte zakazem niszczenia niesprzedanej odzieży, akcesoriów odzieżowych i obuwia. Przepisy wynikają z rozporządzenia w sprawie ekoprojektu dla zrównoważonych produktów, określanego skrótem ESPR.

Firmy powinny w pierwszej kolejności utrzymać produkty w użyciu. Mogą je sprzedać, także po obniżonej cenie lub na innym rynku, przekazać odpowiednim organizacjom albo przygotować do ponownego użycia poprzez naprawę, odnowienie lub ponowne wytworzenie.

Recykling również jest uznawany za zniszczenie

W rozumieniu przepisów zniszczeniem jest nie tylko fizyczne uszkodzenie produktu lub jego wyrzucenie. Za zniszczenie uznaje się również przekazanie niesprzedanych produktów do recyklingu, odzysku energii albo unieszkodliwienia.

Oznacza to, że firma nie może automatycznie kierować niesprzedanej odzieży do recyklingu zamiast szukać możliwości jej sprzedaży, przekazania lub ponownego wykorzystania. Recykling może zostać zastosowany dopiero wtedy, gdy zachodzi jeden z przewidzianych prawem wyjątków. W takim przypadku należy przestrzegać hierarchii postępowania z odpadami, która daje pierwszeństwo recyklingowi przed odzyskiem energii i unieszkodliwieniem.

Kogo obejmują nowe przepisy?

Zakaz obowiązuje obecnie duże przedsiębiorstwa. Od 19 lipca 2030 roku zostanie rozszerzony również na przedsiębiorstwa średniej wielkości.

Mikroprzedsiębiorstwa i małe przedsiębiorstwa są wyłączone z zakazu. Nie mogą jednak przyjmować niesprzedanych produktów od większych firm, jeżeli celem takiego przekazania byłoby obejście przepisów.

Przy ustalaniu wielkości przedsiębiorstwa nie należy kierować się wyłącznie liczbą pracowników. Unijna klasyfikacja bierze pod uwagę również obrót, sumę bilansową oraz powiązania z innymi przedsiębiorstwami.

Przepisy mogą mieć znaczenie między innymi dla dużych sieci handlowych, producentów, importerów, dystrybutorów i firm prowadzących handel internetowy, także jeżeli posiadają sklepy, magazyny lub centra logistyczne w Lublinie albo województwie lubelskim.

Jakich produktów dotyczy zakaz?

Obecnie zakaz obejmuje niesprzedane produkty konsumpcyjne wymienione w załączniku VII do rozporządzenia ESPR, w szczególności:

• odzież,
• akcesoria odzieżowe,
• obuwie.

Komisja Europejska może w przyszłości rozszerzyć listę o kolejne grupy produktów, jeżeli ich niszczenie powoduje istotne skutki środowiskowe.

Kiedy zniszczenie jest dozwolone?

Zniszczenie niesprzedanych produktów może być dopuszczalne tylko w przypadkach określonych w przepisach. Dotyczy to między innymi sytuacji, gdy:

• produkt stanowi zagrożenie dla zdrowia lub bezpieczeństwa,
• produkt jest niezgodny z prawem, a jego zniszczenie jest wymaganym lub proporcjonalnym działaniem naprawczym,
• produkt narusza prawa własności intelektualnej lub jest objęty ograniczeniami wynikającymi z ważnej umowy licencyjnej,
• produkt został uszkodzony, zanieczyszczony lub uległ pogorszeniu, a naprawa albo odnowienie nie są technicznie możliwe lub ekonomicznie uzasadnione,
• wada konstrukcyjna lub produkcyjna uniemożliwia używanie produktu, a jego naprawa nie jest możliwa,
• nie udało się znaleźć podmiotu, który przyjąłby produkt w formie darowizny.

Próba przekazania produktów musi być udokumentowana

Jeżeli przedsiębiorstwo chce skorzystać z wyjątku z powodu braku zainteresowania darowizną, musi wcześniej zaoferować produkty co najmniej trzem odpowiednim podmiotom gospodarki społecznej działającym w Unii Europejskiej albo opublikować ofertę na łatwo dostępnej stronie internetowej przez co najmniej osiem tygodni.

Dopiero brak przyjęcia produktów po wykonaniu jednej z tych czynności może uzasadniać ich zniszczenie, o ile nie zachodzi wcześniej inna podstawa przewidziana w przepisach.

Dokumenty trzeba przechowywać przez pięć lat

Przedsiębiorstwo korzystające z wyjątku musi posiadać dokumenty potwierdzające przyczynę zniszczenia produktu. Mogą to być między innymi raporty z kontroli jakości, wyniki badań, dokumentacja techniczna, dowody uszkodzenia, dokumenty dotyczące praw własności intelektualnej lub potwierdzenia złożenia ofert darowizny.

Dokumentację należy przechowywać przez pięć lat od zniszczenia produktu. Na żądanie właściwego organu trzeba ją udostępnić elektronicznie w ciągu 30 dni. Firma powinna również przekazać podmiotowi odbierającemu odpady informację, z jakiego wyjątku skorzystano.

Duże firmy mają także obowiązek publikowania danych

Duże przedsiębiorstwa muszą co roku publicznie informować o liczbie i masie niesprzedanych produktów przekazanych do przetwarzania. Informacja powinna obejmować również powody ich odrzucenia, zastosowane metody przetwarzania oraz działania podjęte w celu ograniczenia niszczenia produktów.

Obowiązek publikowania tych danych nie dotyczy mikroprzedsiębiorstw i małych przedsiębiorstw. W przypadku przedsiębiorstw średniej wielkości zacznie obowiązywać od 19 lipca 2030 roku.

Firmy objęte przepisami powinny sprawdzić procedury dotyczące zwrotów, zapasów magazynowych, wadliwych produktów i niesprzedanych kolekcji. Szczególną uwagę należy zwrócić na dokumentowanie prób sprzedaży, naprawy, przekazania i przygotowania produktów do ponownego użycia.

Informacje Ministerstwa Rozwoju i Technologii dotyczące zakazu zawierają podstawowe wyjaśnienia dla przedsiębiorców.

Pełny katalog wyjątków i wymaganych dokumentów znajduje się w rozporządzeniu delegowanym Komisji Europejskiej 2026/296.