Jak zgłosić próbę oszustwa telefonicznego w Polsce?

Telefon od osoby przedstawiającej się jako pracownik banku, informacja o podejrzanym przelewie albo próbie zaciągnięcia kredytu na nasze nazwisko mogą być początkiem oszustwa. Przestępcy potrafią podmieniać numery telefonów, znać dane osobowe rozmówcy i wysyłać fałszywe wiadomości wyglądające jak komunikaty bankowe.

Próbę oszustwa telefonicznego można zgłosić w Polsce również wtedy, gdy nie doszło do utraty pieniędzy. Nie trzeba znać tożsamości sprawcy ani samodzielnie ustalać kwalifikacji prawnej jego zachowania. Ważne jest przekazanie informacji, które mogą wskazywać na popełnienie przestępstwa lub usiłowanie jego popełnienia.

Wyjaśniamy, gdzie zgłosić podejrzany telefon, jak zabezpieczyć dowody, sprawdzić numer telefonu, chronić dane osobowe i jakie konsekwencje karne mogą ponieść oszuści.

Jak rozpoznać fałszywy telefon z banku?

Oszuści najczęściej przedstawiają się jako pracownicy banku, działu bezpieczeństwa, a niekiedy również Policji. Informują, że ktoś próbuje wypłacić pieniądze, wykonać przelew albo zaciągnąć kredyt. Następnie żądają natychmiastowej reakcji, tłumacząc, że tylko w ten sposób można ochronić oszczędności.

Celem rozmowy może być zdobycie loginu i hasła do bankowości internetowej, kodu SMS lub BLIK, nakłonienie do wykonania przelewu albo zainstalowania aplikacji umożliwiającej zdalne sterowanie urządzeniem. Ten rodzaj oszustwa określa się jako vishing, czyli wyłudzanie informacji lub pieniędzy podczas rozmowy telefonicznej.

Nie należy ufać rozmówcy tylko dlatego, że zna nasze imię, adres albo numer PESEL. Dane te mogą pochodzić z ogólnodostępnych źródeł, baz marketingowych lub wycieków informacji. Ich znajomość nie potwierdza zatrudnienia w banku.

Czy numer telefonu banku może być fałszywy?

Tak. Przestępcy wykorzystują technikę CLI spoofing, która pozwala wyświetlić na telefonie odbiorcy numer inny niż rzeczywisty numer połączenia. Na ekranie może pojawić się nawet numer zgodny z oficjalną infolinią banku lub innej instytucji.

Dlatego numer widoczny podczas połączenia nie jest wystarczającym dowodem tożsamości rozmówcy. Również SMS z nazwą banku nie musi być autentyczny.

Najbezpieczniej zakończyć rozmowę i samodzielnie skontaktować się z bankiem przez numer znaleziony w oficjalnej aplikacji, na karcie płatniczej lub na znanej nam stronie internetowej banku. Nie należy oddzwaniać na numer wskazany przez podejrzanego rozmówcę ani korzystać z podanych przez niego linków.

Gdzie zgłosić próbę oszustwa telefonicznego w Polsce?

W zależności od okoliczności podejrzany telefon można zgłosić kilku instytucjom. Każda z nich ma inne zadania, dlatego zgłoszenie do CERT Polska nie zastępuje zawiadomienia Policji, a poinformowanie banku nie oznacza automatycznego wszczęcia postępowania karnego.

• Policja lub prokuratura: przyjmują zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, w tym o możliwym usiłowaniu oszustwa. Nie trzeba czekać na faktyczną utratę pieniędzy, jeśli okoliczności wskazują na czyn zabroniony.
• CERT Polska: przyjmuje informacje o podejrzanych telefonach i innych cyberzagrożeniach. Zgłoszenia służą przede wszystkim analizie metod działania przestępców i przygotowywaniu ostrzeżeń.
• Bank: może sprawdzić, czy kontakt pochodził od jego pracownika, przyjąć informację o wykorzystaniu swojej nazwy i pomóc zabezpieczyć rachunek.
• Operator telekomunikacyjny: może otrzymać informację o podejrzeniu nadużycia związanego z numerem telefonu. Nie oznacza to jednak, że ujawni zgłaszającemu dane osoby wykonującej połączenie.

Jeżeli oszuści uzyskali dostęp do rachunku lub doszło do utraty pieniędzy, należy przede wszystkim niezwłocznie skontaktować się ze swoim bankiem, a następnie zgłosić sprawę organom ścigania. Numer alarmowy 112 jest przeznaczony do sytuacji wymagających pilnej interwencji, a nie do zwykłego zgłaszania zakończonych podejrzanych rozmów.

Jak zgłosić podejrzany telefon do CERT Polska?

CERT Polska, działający w strukturach NASK, udostępnia formularz internetowy pod adresem incydent.cert.pl. W formularzu znajduje się kategoria Podejrzany telefon, przeznaczona do zgłaszania podejrzanych połączeń głosowych.

Warto przekazać numer widoczny podczas połączenia, datę, godzinę, nazwę instytucji, za którą podawał się rozmówca, oraz opis przebiegu rozmowy. Można także wskazać, jakich informacji lub działań domagał się dzwoniący i czy otrzymano dodatkowe wiadomości.

CERT Polska wyjaśnia, że zgłoszenia podejrzanych telefonów pomagają monitorować szkodliwe praktyki i tworzyć ostrzeżenia. Zespół nie jest jednak organem ścigania i nie ma uprawnień do samodzielnego ustalania tożsamości sprawcy oraz pociągania go do odpowiedzialności karnej.

Jeżeli podczas rozmowy otrzymaliśmy również podejrzany SMS, można przekazać tę wiadomość w niezmienionej postaci na numer 8080. Numer ten służy do zgłaszania wiadomości SMS, a nie połączeń głosowych.

Jak złożyć zawiadomienie na Policji lub w prokuraturze?

W Polsce każdy, kto posiada informacje o możliwym przestępstwie, może złożyć zawiadomienie o podejrzeniu jego popełnienia. Dotyczy to zarówno obywateli polskich, jak i cudzoziemców. Zgłoszenie można złożyć w dowolnej jednostce Policji albo prokuratury. Jeżeli dana jednostka nie jest właściwa do prowadzenia sprawy, zawiadomienie może zostać przekazane odpowiedniej jednostce.

Zawiadomienie można złożyć ustnie do protokołu lub pisemnie. W przypadku osobistego zgłoszenia funkcjonariusz zapisuje przekazane informacje, a zgłaszający powinien dokładnie przeczytać protokół przed jego podpisaniem. Pisemne zawiadomienie można złożyć osobiście lub wysłać pocztą. Złożenie zawiadomienia jest bezpłatne.

W dokumencie należy podać swoje dane kontaktowe, miejsce i czas zdarzenia, możliwie dokładny przebieg rozmowy, informacje o ewentualnej szkodzie oraz dostępnych dowodach. Jeżeli nie znamy sprawcy, wystarczy to zaznaczyć. Nie trzeba samodzielnie wskazywać konkretnego artykułu Kodeksu karnego.

W razie składania dokumentów elektronicznych należy sprawdzić wymagania konkretnego organu dotyczące sposobu doręczenia i podpisu elektronicznego. Nie należy zakładać, że wysłanie zwykłego e-maila zawsze wystarczy do prawidłowego procesowego złożenia zawiadomienia.

Gdzie zgłosić oszustwo telefoniczne w Lublinie?

Mieszkańcy Lublina mogą zgłosić sprawę w najbliższym komisariacie Policji lub skorzystać z poniższych kontaktów:

• Komenda Miejska Policji w Lublinie: ul. Północna 3, 20-064 Lublin. Telefon dyżurnego: +48 47 811 18 59. E-mail kontaktowy: [email protected].
• Prokuratura Okręgowa w Lublinie: ul. Okopowa 2a, 20-950 Lublin. Telefon kancelarii: 81 528 81 81. Adres do korespondencji: [email protected].

Prokuratura Okręgowa w Lublinie publikuje również informacje o sposobach składania dokumentów, w tym przez ePUAP. Adres jej skrzynki to /477c8bdtrq/SkrytkaESP. Przed elektronicznym wysłaniem zawiadomienia należy sprawdzić wymagania dotyczące podpisu i załączników.

Policja w Lublinie udostępnia także instrukcję składania zawiadomień dla cudzoziemców. Osoba, która nie zna wystarczająco języka polskiego, może skorzystać z pomocy tłumacza. Brak znajomości polskiego nie pozbawia prawa do zgłoszenia przestępstwa.

Jakie dowody warto zabezpieczyć?

Nawet krótka rozmowa może pozostawić informacje przydatne podczas analizy zgłoszenia. Najlepiej zabezpieczyć je możliwie szybko, zanim zostaną usunięte z telefonu lub pamięć o szczegółach rozmowy się zatrze.

• Zrób zrzut ekranu historii połączeń, na którym widać numer telefonu, datę, godzinę i czas trwania rozmowy.
• Zapisz, jak przedstawił się rozmówca, jaką instytucję reprezentował i jakie informacje o Tobie posiadał.
• Opisz dokładnie, czego żądał: pieniędzy, kodu BLIK, hasła, danych karty, instalacji aplikacji czy wykonania innej czynności.
• Zachowaj otrzymane SMS-y, wiadomości, adresy stron, numery rachunków oraz potwierdzenia transakcji.
• Jeżeli dysponujesz zgodnie z prawem uzyskanym nagraniem rozmowy, zachowaj oryginalny plik bez przerabiania.
• Jeśli przekazano jakiekolwiek dane lub wykonano operację, zapisz dokładnie, co zostało ujawnione i kiedy.

Nie należy publikować w internecie danych domniemanego sprawcy ani oskarżać właściciela wyświetlonego numeru. Przy zastosowaniu CLI spoofingu numer może należeć do całkowicie niepowiązanej z oszustwem osoby lub firmy.

Wzór zawiadomienia o próbie oszustwa telefonicznego

Poniższy przykładowy tekst można dostosować do okoliczności sprawy. Należy opisać wyłącznie zdarzenia, które rzeczywiście miały miejsce, i usunąć fragmenty niedotyczące danej sytuacji.

[Miejscowość, data]

[Imię i nazwisko]
[Adres do korespondencji]
[Telefon lub adres e-mail]

Do Policji / Prokuratury

Zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa

Niniejszym zawiadamiam o podejrzeniu popełnienia przestępstwa związanego z próbą oszustwa telefonicznego przez nieustaloną osobę lub osoby.

W dniu [data] o godzinie [godzina] otrzymałem/otrzymałam połączenie z numeru [numer telefonu]. Rozmówca przedstawił się jako pracownik [nazwa banku lub instytucji] i poinformował mnie o [opis przekazanej informacji].

Podczas rozmowy osoba ta [dokładny opis żądań, pytań, prób nakłonienia do określonych działań]. Rozmowa trwała około [czas].

Opisane okoliczności wzbudziły moje podejrzenie, że rozmówca mógł podszywać się pod pracownika wskazanej instytucji w celu uzyskania danych osobowych, dostępu do rachunku bankowego lub korzyści majątkowej.

[Informacja o przekazanych danych, wykonanych czynnościach albo o tym, że nie przekazano żadnych informacji i nie wykonano żadnych operacji.]

Proszę o przyjęcie zawiadomienia i ocenę opisanych okoliczności pod kątem możliwości popełnienia przestępstwa, w tym jego usiłowania. Proszę również o zabezpieczenie dostępnych danych mogących pomóc w ustaleniu okoliczności połączenia.

Załączniki: [np. zrzut ekranu historii połączeń, SMS-y, inne dowody].

[Podpis]

Co dzieje się po złożeniu zawiadomienia?

Po otrzymaniu zgłoszenia Policja lub prokuratura ocenia przekazane informacje. Organ może poprosić o dodatkowe wyjaśnienia, przesłuchanie lub dostarczenie dokumentów. Następnie podejmowana jest decyzja o wszczęciu postępowania albo odmowie jego wszczęcia.

Jeżeli prowadzone jest postępowanie sprawdzające na podstawie art. 307 § 1 Kodeksu postępowania karnego, decyzja powinna zostać podjęta najpóźniej w ciągu 30 dni od otrzymania zawiadomienia.

Osoba pokrzywdzona może żądać potwierdzenia złożenia zawiadomienia na podstawie art. 304b Kodeksu postępowania karnego. Jeżeli w ciągu sześciu tygodni zawiadamiający nie otrzyma informacji o wszczęciu postępowania lub odmowie, art. 306 § 3 przewiduje możliwość wniesienia zażalenia do właściwego prokuratora.

Złożenie zawiadomienia nie oznacza automatycznie, że zostanie wszczęte śledztwo ani że uda się ustalić sprawcę. Zgłoszenie może jednak dostarczyć informacji przydatnych również w innych prowadzonych sprawach.

Jak sprawdzić, do jakiego operatora należy numer telefonu?

Urząd Komunikacji Elektronicznej (UKE) udostępnia bezpłatną wyszukiwarkę Dostawca usług. Po wpisaniu numeru telefonu można sprawdzić operatora, który aktualnie obsługuje dany numer. Dane w systemie aktualizowane są raz na dobę.

Wyszukiwarka UKE nie identyfikuje właściciela numeru ani osoby, która faktycznie dzwoniła. Jeżeli numer został podmieniony, wynik wyszukiwania może wskazywać operatora zupełnie niezwiązanego z oszustwem.

W internecie działają również serwisy z opiniami o numerach telefonów, takie jak Tellows czy Truecaller. Mogą one pomóc znaleźć wcześniejsze zgłoszenia innych użytkowników, ale nie są oficjalnym rejestrem przestępców. Komentarze i oceny należy traktować wyłącznie jako informacje pomocnicze.

Co zrobić, jeśli oszust zna Twoje dane osobowe?

Jeżeli rozmówca znał Twoje imię, nazwisko, adres lub inne informacje, nie oznacza to automatycznie, że uzyskał je z systemu bankowego. Dane mogą pochodzić z różnych źródeł, w tym publicznych rejestrów i wycieków.

Jeżeli masz numer PESEL, możesz go bezpłatnie zastrzec przez portal Gov.pl, usługę mObywatel lub w urzędzie gminy. Zastrzeżenie pomaga ograniczyć ryzyko zawarcia określonych umów z wykorzystaniem cudzej tożsamości, w tym wyłudzenia kredytu. Z usługi mogą korzystać pełnoletnie osoby posiadające PESEL, niezależnie od obywatelstwa.

Szczegółową instrukcję udostępnia portal Gov.pl. Można również sprawdzić, czy adres e-mail został ujawniony w znanych wyciekach danych, korzystając z państwowego serwisu Bezpieczne Dane.

Osoby obawiające się wyłudzenia kredytu mogą rozważyć usługi Biura Informacji Kredytowej, w tym Alerty BIK informujące o określonych zapytaniach kredytowych. Część usług BIK jest płatna. Żaden z tych mechanizmów nie zastępuje jednak zgłoszenia konkretnego oszustwa odpowiednim organom.

Co zrobić, jeśli podałeś hasło lub straciłeś pieniądze?

Jeżeli oszuści uzyskali dane do logowania, kod SMS, BLIK lub dostęp do urządzenia, trzeba działać natychmiast. Samodzielnie skontaktuj się z bankiem, zgłoś zagrożenie i poproś o zabezpieczenie rachunku. W razie potrzeby zablokuj kartę, dostęp do bankowości lub niebezpieczne operacje.

Jeśli na polecenie rozmówcy zainstalowano program do zdalnej obsługi telefonu albo komputera, odłącz urządzenie od internetu i nie loguj się z niego do banku. Zmiany haseł dokonaj na innym, bezpiecznym urządzeniu.

Gdy doszło do nieautoryzowanej transakcji płatniczej, należy niezwłocznie zgłosić ją bankowi i złożyć reklamację. Co do zasady dostawca usług płatniczych powinien zwrócić kwotę takiej transakcji nie później niż do końca następnego dnia roboczego po jej stwierdzeniu lub otrzymaniu zgłoszenia, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych przepisami.

Trzeba jednak odróżnić transakcję wykonaną bez zgody właściciela rachunku od przelewu, który sam wykonał pod wpływem oszustwa. Okoliczności autoryzacji i odpowiedzialność banku mogą w tych sytuacjach wymagać odrębnej oceny. Pomocy w sporach z instytucją finansową można szukać u Rzecznika Finansowego.

Co grozi za oszustwo telefoniczne w Polsce?

Polskie prawo przewiduje odpowiedzialność karną zarówno za zakończone oszustwo, jak i za jego usiłowanie. Odpowiedzialność może obejmować również inne czyny, takie jak przestępcza podmiana numeru telefonu, nieuprawniony dostęp do danych, podszywanie się pod inną osobę czy udział w zorganizowanej grupie przestępczej.

Najważniejszym przepisem dotyczącym oszustwa jest art. 286 § 1 Kodeksu karnego. Przewiduje on karę pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat za doprowadzenie innej osoby do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wprowadzenie jej w błąd lub wykorzystanie błędu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

W przypadku mniejszej wagi, na podstawie art. 286 § 3, możliwe jest orzeczenie grzywny, kary ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat.

Czy nieudana próba oszustwa również jest karalna?

Tak, jeżeli zachowanie sprawcy spełnia ustawowe przesłanki usiłowania przestępstwa. Zgodnie z art. 13 § 1 Kodeksu karnego odpowiada za usiłowanie osoba, która w zamiarze popełnienia czynu zabronionego bezpośrednio zmierza do jego dokonania, ale zamierzonego skutku nie osiąga.

Art. 14 § 1 przewiduje wymierzanie kary za usiłowanie w granicach zagrożenia przewidzianego za dane przestępstwo. Oznacza to, że również nieudane usiłowanie zwykłego oszustwa może wiązać się z karą pozbawienia wolności w granicach od 6 miesięcy do 8 lat.

Nie oznacza to jednak, że każdy podejrzany telefon automatycznie stanowi usiłowanie oszustwa. Konieczne jest ustalenie zamiaru sprawcy i konkretnych działań bezpośrednio zmierzających do popełnienia przestępstwa.

Jaka kara grozi za podszywanie się pod numer banku?

Odrębna odpowiedzialność wynika z art. 31 ustawy z 28 lipca 2023 r. o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej. Przepis dotyczy określonych przypadków nieuprawnionego wykorzystania informacji identyfikującej inną osobę lub instytucję podczas inicjowania połączenia głosowego w celu nakłonienia odbiorcy do przekazania danych, pieniędzy, haseł, kodów dostępu lub instalacji oprogramowania.

Za czyn określony w art. 31 ust. 1 przewidziano karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W przypadku mniejszej wagi, zgodnie z ust. 2, sprawcy grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do jednego roku.

Podobne podstawowe sankcje przewiduje art. 30 tej ustawy za określone oszukańcze wiadomości SMS, MMS i wiadomości przesyłane przez inne usługi komunikacyjne. Podmiana numeru lub nadawcy może więc stanowić odrębny czyn zabroniony, nawet gdy nie doszło do faktycznej utraty pieniędzy. Nie każda techniczna zmiana identyfikacji numeru jest jednak przestępstwem: muszą wystąpić pozostałe ustawowe przesłanki.

Jakie inne kary mogą grozić uczestnikom oszustwa?

W zależności od sposobu działania i zgromadzonych dowodów mogą znaleźć zastosowanie także inne przepisy Kodeksu karnego:

• Art. 287 § 1, oszustwo komputerowe: od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.
• Art. 267 § 1–2, nieuprawniony dostęp do informacji lub systemu informatycznego: grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat.
• Art. 270 § 1, fałszowanie dokumentu lub posługiwanie się podrobionym dokumentem: od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.
• Art. 190a § 2, podszywanie się pod inną osobę z wykorzystaniem jej danych i wyrządzeniem szkody majątkowej lub osobistej: od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.
• Art. 258 § 1, udział w zorganizowanej grupie przestępczej: od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności.
• Art. 258 § 3, założenie lub kierowanie zorganizowaną grupą przestępczą: od 2 do 15 lat pozbawienia wolności.

Przepisy te nie mają zastosowania automatycznie do każdej rozmowy telefonicznej. Przykładowo samo poznanie cudzego imienia nie oznacza jeszcze popełnienia przestępstwa z art. 190a § 2. W przypadku niektórych czynów, w tym określonych w art. 190a § 2 i 267 Kodeksu karnego, ściganie wymaga wniosku pokrzywdzonego.

Jak wysokość wyłudzonej kwoty wpływa na karę?

W przypadku przestępstw przeciwko mieniu, w tym określonych rodzajów oszustwa, Kodeks karny przewiduje surowsze kary, gdy wartość mienia przekracza ustawowe progi.

• Wartość przekraczająca 200 000 zł: art. 294 § 1 Kodeksu karnego, kara od 1 roku do 10 lat pozbawienia wolności.
• Wartość przekraczająca 5 000 000 zł: art. 294 § 3, kara od 3 do 20 lat pozbawienia wolności.
• Wartość przekraczająca 10 000 000 zł: art. 294 § 4, kara od 5 do 25 lat pozbawienia wolności.

Granice te dotyczą kwalifikowanych postaci wskazanych w ustawie przestępstw, a nie wszystkich możliwych nadużyć telefonicznych. Znaczenie mają również inne okoliczności, w tym zamiar, rola sprawcy, sposób działania, liczba czynów, ewentualna recydywa i skutki dla pokrzywdzonych.

Czy polskie sądy skazują za nieudane oszustwa telefoniczne?

Tak. Przykładem jest wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa z 26 listopada 2015 r., sygn. VIII K 446/15. Sprawa obejmowała między innymi usiłowanie wyłudzenia 41 000 zł w schemacie wykorzystującym telefony od osób podszywających się pod krewnego i przedstawiciela służb. Zamierzony przelew nie został zrealizowany dzięki interwencji pracownicy banku.

Za opisany epizod usiłowania sąd wymierzył oskarżonemu 10 miesięcy pozbawienia wolności. W sprawie rozpatrywano również inne czyny, a kara łączna wyniosła 2 lata pozbawienia wolności. Przykład ten potwierdza, że brak skutecznego wyłudzenia pieniędzy nie wyklucza odpowiedzialności karnej.

Każda sprawa podlega jednak indywidualnej ocenie. Wymienione wyżej sankcje są ustawowymi granicami odpowiedzialności, a nie automatycznie wymierzanymi karami. Oficjalne przepisy można sprawdzić w Kodeksie karnym oraz w ustawie o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej, z uwzględnieniem późniejszych zmian.

Jeżeli otrzymasz telefon, podczas którego ktoś próbuje wyłudzić pieniądze lub poufne dane, zakończ rozmowę, zabezpiecz informacje i zgłoś zdarzenie. Nawet gdy oszustwo się nie powiedzie, przekazane informacje mogą pomóc organom ścigania ustalić sposób działania sprawców i powiązać zgłoszenie z innymi podobnymi przypadkami.